Më 22 maj 1999, në kulmin e luftës në Kosovë, të burgosurve në burgun e Burgu i Dubravës iu kërkua të mblidheshin në oborr me arsyetimin se do të transferoheshin. “Merrni gjësendet tuaja”, u ishte thënë atyre.
Por ajo që u paraqit si një mundësi për shpëtim, shumë shpejt u shndërrua në një nga episodet më të rënda të dhunës ndaj civilëve gjatë luftës. Sipas dëshmive të mbijetuarve dhe dokumentimit nga organizata ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, vetëm pak minuta pasi të burgosurit u mblodhën, ndaj tyre u hap zjarr i pandalshëm nga kullat e burgut dhe përgjatë mureve.
Në sulm u përdorën granata, snajperë dhe armë automatike. Deri në 96 të burgosur u vranë nga rojet dhe policia në ditët pas bombardimeve të NATO, sipas të dhënave të dokumentuara dhe dëshmive të të mbijetuarve.
Ngjarja u përfshi më vonë në aktakuzën e vitit 2001 kundër ish-presidentit të Serbisë, SlobodanMillosheviq, në Tribunalin Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë. Megjithatë, Tribunali nuk arriti të japë një vendim përfundimtar për këtë rast.
Në vitet e fundit, proceset gjyqësore në Kosovë kanë sjellë zhvillime të kufizuara. Në vitin 2025, një gjykatë liroi një ish-roje të burgut, ndërsa në vitin 2026 pasoi një tjetër vendim lirimi. Dhjetëra të dyshuar të tjerë mbeten ende pa u përballur me drejtësinë.
Në kontrast të fortë me këtë rast që mbetet i pazgjidhur, një tjetër krim i rëndë lufte në rajon, Rrethimi i Sarajevës, ka prodhuar një histori të ndryshme në aspektin e drejtësisë.
Për gati katër vite, qyteti i Sarajevës ishte nën rrethim, duke u përballur me një fushatë të vazhdueshme snajperizmi dhe granatimi ndaj civilëve. Këto veprime u vërtetuan në gjykatë si pjesë e një strategjie të organizuar për të përhapur terror në popullatë.
Për këto krime, drejtësia ndërkombëtare dha vendime konkrete. Gjenerali serbo-boshnjak Stanislav Galiq u dënua me burgim të përjetshëm për rolin e tij në terrorizimin e civilëve, ndërsa pasardhësi i tij, Dragomir Millosheviq, u dënua me 29 vjet burgim.
Megjithatë, edhe në rastin e Sarajevës kanë ekzistuar akuza të tjera që vazhdojnë të hetohen. Sipas disa pretendimeve, persona të huaj dyshohet se kanë marrë pjesë në sulme ndaj civilëve nga kodrat përreth qytetit, në atë që është përshkruar si një lloj “turizmi i dhunës”.
Një dokumentar i vitit 2022 e quajti këtë fenomen “Safari i Sarajevës”, duke ngritur dyshime për përfshirjen e individëve të huaj në krime lufte.
Në shkurt të vitit 2026, hetimet morën një kthesë të re, kur prokurorët në Milan identifikuan të dyshuarin e parë, një shtetas italian 80-vjeçar, i marrë në pyetje për dyshimin e vrasjes së paramenduar.
Prokuroria e Bosnjë dhe Hercegovinës konfirmoi se departamenti për krime lufte po punon në këtë çështje, duke e zgjeruar hetimin përtej autorëve lokalë.
Dy skena të ndryshme, njëra në një hapësirë të mbyllur si burgu i Dubravës, tjetra në një qytet të rrethuar si Sarajeva, por me një element të përbashkët: civilët u bënë objektiva.
Në të dyja rastet, pas dhunës pasoi mohimi. Në Dubravë, përgjegjësia u zhvendos drejt bombardimeve të NATO-s, ndërsa në Sarajevë u përhapën pretendime se viktimat ishin duke sulmuar vetveten.
Megjithatë, dallimi kryesor mbetet në epilogun e drejtësisë.
Sarajeva prodhoi dënime, vendime dhe përgjegjësi individuale për krimet e kryera. Ndërsa rasti i Dubravës mbetet i papërfunduar, me një aktakuzë që nuk u gjykua kurrë plotësisht dhe me shumë të dyshuar që ende nuk janë përballur me drejtësinë./The Geopost
