Leukemia dhe limfoma janë sëmundje malinje që prekin sistemin e gjakut dhe sistemin imunitar. Të dyja fillojnë nga qelizat mbrojtëse të organizmit, por dallojnë sipas qelizave nga të cilat burojnë, mënyrës së zhvillimit, simptomave karakteristike dhe prognozës së sëmundjes.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (WHO), këto dy sëmundje përbëjnë një pjesë të rëndësishme të kancereve hematologjike dhe kërkojnë vëmendje të veçantë për shkak të ecurisë së tyre potencialisht agresive.
Leukemia zhvillohet në palcën e eshtrave, indin përgjegjës për prodhimin e qelizave të gjakut. Në këtë proces ndodh rritje jonormale e leukociteve – qelizave të bardha të gjakut – të cilat shpesh janë të papjekura dhe jo funksionale. Me shtimin e tyre, gradualisht shtypen linjat e tjera qelizore, si eritrocitet dhe trombocitet. Instituti Kombëtar i Kancerit në SHBA (National Cancer Institute – NCI) shpjegon se kjo është arsyeja pse pacientët me leukemi shpesh zhvillojnë anemi, infeksione të shpeshta dhe gjakderdhje të lehta ose të zgjatura.
Ndryshe nga leukemia, limfoma zhvillohet kryesisht në nyjat limfatike, pjesë integrale e sistemit imunitar. Në këtë sëmundje ndodh prodhim i tepërt dhe grumbullim i limfociteve T ose B, duke çuar në çrregullimin e funksionimit normal të mbrojtjes imunitare. Sipas klasifikimit të WHO-së, limfomat ndahen në Hodgkin dhe jo-Hodgkin, me dallime të rëndësishme në ecuri dhe trajtim, por me një mekanizëm të përbashkët të shumimit jonormal të qelizave imunitare.
Faktorët e rrezikut për leukeminë dhe limfomën nuk janë të njëjtë, edhe pse në disa raste mund të mbivendosen. Për leukeminë, Agjencia Ndërkombëtare për Kërkime mbi Kancerin (IARC) përmend ekspozimin ndaj rrezatimit jonizues dhe benzenit, një substancë kimike industriale me efekt kancerogjen. Trajtimet e mëparshme me kimioterapi ose radioterapi për kancere të tjera mund të rrisin gjithashtu rrezikun për zhvillimin e leukemisë sekondare. NCI raporton se disa infeksione virale, si virusi Epstein–Barr, si dhe sindromat gjenetike të lindura, përfshirë sindromën Down dhe aneminë Fanconi, lidhen me një rrezik më të lartë për këtë sëmundje.
Në rastin e limfomës, faktorët e rrezikut varen nga tipi i saj, por WHO dhe NCI përmendin ekspozimin afatgjatë ndaj pesticideve dhe herbicideve, infeksione kronike virale si Epstein–Barr dhe citomegalovirusi, si dhe disa infeksione bakteriale, veçanërisht Helicobacter pylori. Personat me sistem imunitar të dobësuar, përfshirë ata me HIV/AIDS ose që përdorin barna imunosupresive pas transplantimeve, janë gjithashtu më të rrezikuar. Sëmundjet autoimune, si artriti reumatoid, sëmundjet inflamatore të zorrëve dhe sindroma Sjögren, rrisin gjithashtu probabilitetin për limfomë.
Ekspertët e WHO-së theksojnë se prania e një ose më shumë faktorëve të rrezikut nuk nënkupton patjetër zhvillimin e sëmundjes. Leukemia dhe limfoma lindin si rezultat i ndërveprimit të faktorëve gjenetikë, mjedisorë dhe individualë, si dhe i reagimit të sistemit imunitar ndaj këtyre ndikimeve.
Një lajm inkurajues është se disa faktorë rreziku janë të shmangshëm. Sipas Qendrave për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), reduktimi i ekspozimit ndaj kimikateve toksike, mbrojtja nga rrezatimi i panevojshëm, trajtimi në kohë i infeksioneve kronike dhe përdorimi i kujdesshëm i barnave që ndikojnë në sistemin imunitar mund të ulë rrezikun.
Kontrolli i rregullt shëndetësor dhe diagnostikimi i hershëm mbeten faktorë kyç për përmirësimin e prognozës dhe rritjen e mbijetesës.
