Komiteti i Helsinkit për të Drejtat e Njeriut në Serbi ka lëshuar një deklaratë pas vdekjes së Ratko Mlladiç, duke shprehur shqetësim për reagimin publik rreth vdekjes së tij dhe përpjekjet për ta portretizuar ish-komandantin ushtarak serb të Bosnjës, i cili u dënua për krime lufte, si një hero kombëtar.
Sipas Komitetit, nuk ka asgjë shqetësuese në lidhje me vdekjen e Ratko Mlladiçit, një kriminel lufte i dënuar. Megjithatë, ajo që është thellësisht shqetësuese është reagimi që ka shkaktuar vdekja e tij – veçanërisht midis segmenteve të caktuara të elitave politike, intelektuale dhe shoqërore të Serbisë, duke përfshirë pjesë të lëvizjes studentore.
“Thirrjet për një funeral shtetëror, flamujt e ulur në gjysmë shtizë dhe glorifikimi publik i Mlladiçit tregojnë se vdekja e tij nuk po trajtohet thjesht si vdekja e një krimineli lufte të dënuar. Në vend të kësaj, disa po e përdorin atë si një mundësi për të ringjallur dhe riafirmuar mitin e Mlladiçit si hero kombëtar”, thuhet në deklaratë.
Komiteti i Helsinkit argumenton se vdekja e tij ka nxjerrë në pah diçka shumë më të thellë: Serbia nuk është përballur kurrë vërtet me humbjen e politikave që çuan në luftërat e viteve 1990, as me pasojat e tyre.
“Në vend që t’i shqyrtojnë në mënyrë kritike ato politika, përgjegjësinë që fshihet pas tyre dhe kostot e mëdha njerëzore dhe politike që prodhuan, një pjesë e konsiderueshme e shoqërisë serbe vazhdon të përqafojë një narrativë në të cilën luftërat portretizohen si një padrejtësi historike kundër serbëve, ndërsa ata që i zhvilluan ato paraqiten si njerëz që ‘luftuan për lirinë e popullit serb’.”
Sipas Komitetit, kjo ideologji “nuk u zhduk me Sllobodan Millosheviqin, as nuk u zhduk me vendimet e Tribunalit Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavinë. Ajo i ka mbijetuar të dyjave”.
Deklarata thotë se është veçanërisht alarmante që kjo narrativë ka gjetur jehonë midis disa pjesëve të një brezi të ri që e sheh veten si “bartës të ndryshimit demokratik”.
Sipas Komitetit, kjo tregon se sa thellë të rrënjosura mbeten modelet nacionaliste të të menduarit dhe sa i paplotë vazhdon të jetë procesi i përballjes me të kaluarën e Serbisë.
Deklarata thekson gjithashtu se Serbia duhet të pranojë se luftërat e viteve 1990 nuk ishin thjesht rezultat i rrethanave të jashtme apo i një padrejtësie historike, por ishin gjithashtu pasojë e politikave të ndjekura nga Beogradi që synonin ndryshimin e kufijve dhe statusin politik të serbëve në të gjithë ish-Jugosllavinë.
Sipas Komitetit të Helsinkit, sfida më e madhe e Serbisë mbetet përballja me ideologjinë që justifikonte luftën, zgjerimin territorial dhe dhunën në emër të kombit serb.
Komiteti argumenton se çështja më e rëndësishme e ngritur nga vdekja e Mlladiçit nuk është se çfarë lloj funerali do t’i bëhet, por çfarë na tregon lavdia e tij për shoqërinë që lë pas.
“Një kriminel lufte mund të vdesë, ndërsa ideologjia që e shndërroi atë në hero mund të mbijetojë. Kjo është sfida e vërtetë me të cilën Serbia vazhdon të përballet”, përfundon Komiteti.
Ratko Mlladiç, ish-komandanti i Ushtrisë Serbe të Bosnjës, vdiq më 27 gusht në moshën 84 vjeç. Ai ishte dënuar nga një gjykatë ndërkombëtare për gjenocid dhe krime kundër njerëzimit të kryera gjatë luftës së viteve 1992-1995 në Bosnjë dhe Hercegovinë.
Në vitin 2017, Tribunali Ndërkombëtar Penal për ish-Jugosllavinë (ICTY) në Hagë e dënoi Mlladiçin për një akuzë për gjenocid, pesë akuza për krime kundër njerëzimit dhe katër akuza për krime lufte, më shumë se dy dekada pasi ai u padit për herë të parë.
I njohur nga viktimat e tij dhe të tjerët si “Kasapi i Bosnjës”, Mlladiç u shpall përgjegjës për krime, përfshirë vrasjen e më shumë se 7,000 burrave dhe djemve boshnjakë në Srebrenicë në vitin 1995 – mizoria më e madhe e kryer në Evropë që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.
