Përpjekjet diplomatike treditore mes Moskës, Kievit dhe Uashingtonit sollën përparim të kufizuar drejt përfundimit të luftës së Rusisë kundër Ukrainës. Sipas të dërguarve amerikanë, palët ranë dakord që vendet evropiane të përfshihen në bisedimet e ardhshme. Megjithatë, kërkesat territoriale të Vladimir Putinit dhe sulmet e vazhdueshme ndaj Ukrainës tregojnë se një marrëveshje mbetet ende larg.
Zhvillimi më i rëndësishëm erdhi më 12 nëntor, kur të dërguarit e presidentit amerikan Donald Trump, Jared Kushner dhe Steve Witkoff, njoftuan se Putini kishte pranuar që përfaqësuesit evropianë të merrnin pjesë në rundin e ardhshëm të bisedimeve të paqes.
Pjesëmarrja e aleatëve evropianë në diskutimet për sigurinë e kontinentit mund ta forcojë pozitën e Ukrainës në bisedime.
Putini vazhdon të kërkojë që Rusia të marrë kontrollin e plotë të katër rajoneve ukrainase që Moska pretendon se i ka aneksuar. Ai ka kundërshtuar edhe vendosjen e forcave të huaja paqeruajtëse në Ukrainë.
Kushner thotë se ka përparim
Pas takimeve me Putinin në Moskë, me presidentin ukrainas, Volodymyr Zelensky, në Dublin dhe me këshilltarë evropianë për sigurinë kombëtare, Kushner tha se përpjekjet diplomatike të këtyre tri ditëve kishin sjellë “përparim domethënës”.
“Të dyja palët tani kanë rënë dakord që në rundin e ardhshëm të negociatave të përfshihen edhe partnerët tanë evropianë”, shkroi Kushner. Ai shtoi se në bisedime do të trajtoheshin si çështjet territoriale mes Ukrainës dhe Rusisë, ashtu edhe marrëveshjet më të gjera për sigurinë në Evropë.
Kushner u përpoq ta siguronte Kievin se asnjë marrëveshje më e gjerë për sigurinë evropiane nuk do të përmbyllej pa u trajtuar shqetësimet e Ukrainës për sigurinë e saj. Me përjashtim të masave humanitare, tha ai, asgjë nuk do të merrte formë përfundimtare para se të arrihej një marrëveshje gjithëpërfshirëse.
Pas takimit me Zelenskyn në Dublin, Kushner e cilësoi bisedën e tyre si “shumë të mirë” dhe e quajti përparimin drejt një shkëmbimi të madh të të burgosurve “një hap shumë pozitiv”. Ai tha se Putini ishte të paktën i gatshëm “ta provonte” përfshirjen e evropianëve në bisedime.
Kushner tha se Uashingtoni po punonte për atë që mund të bëhej shkëmbimi më i madh i të burgosurve që nga fillimi i luftës, duke u mundësuar mijëra njerëzve të ribashkoheshin me familjet e tyre. Ai pranoi se mes palëve mbeteshin dallime të mëdha.
Thomas Melia, ish-zyrtar i lartë i Departamentit amerikan të Shtetit dhe tani studiues i lartë në Qendrën për Demokraci dhe Qeverisje të Universitetit Georgetown, e mirëpriti mundësinë që përfaqësuesit evropianë të merrnin pjesë në bisedime. Sipas tij, përfshirja e tyre do ta forconte pozitën e Kievit.
“Sa më shumë të përfshihen evropianët, aq më e fortë do të jetë pozita e Ukrainës”, tha ai për Radion Evropa e Lirë, duke përmendur mbështetjen e vendosur të udhëheqësve evropianë për mbrojtjen dhe sovranitetin e Ukrainës.
Evropa pritet të përfshihet në bisedime, por Putini u qëndron kërkesave të tij
Qëndrimi i Putinit pas takimit në Moskë dha pak shenja se Kremlini kishte ndryshuar pozicionin e tij në negociata.
Putini ka kërkuar që bisedimet të përfshijnë edhe sigurinë evropiane. Ai ka sugjeruar se bisedimet mes katër palëve mund të nisin pasi vendet evropiane të caktojnë një përfaqësues të autorizuar të flasë në emër të tyre.
Kjo qasje ka ngritur shqetësime se Moska mund ta përdorë diskutimin për sigurinë evropiane për ta larguar vëmendjen nga pushtimi i Ukrainës dhe për të krijuar përçarje mes aleatëve perëndimorë.
Shefja e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas, tha se Evropa tashmë kishte një arkitekturë sigurie dhe përmendi marrëveshjet ekzistuese që Rusia i kishte shkelur vazhdimisht. Pa një armëpushim dhe pa respektimin e këtyre zotimeve, tha ajo, bisedimet për një marrëveshje të re sigurie rrezikonin ta largonin vëmendjen nga çështjet kryesore.
Udhëheqësit evropianë kanë ngurruar të caktojnë një negociator të vetëm. Presidenti francez, Emmanuel Macron, theksoi se evropianët do të vendosnin vetë për sigurinë e tyre, ndërsa kancelari gjerman, Friedrich Merz, tha se përparësi ishte që Putini të hynte seriozisht në negociata.
Geoffrey Pyatt, ambasador i SHBA-së në Ukrainë nga viti 2013 deri më 2016 dhe tani kryetar i këshillit këshillimor të kompanisë ukrainase të energjisë DTEK, i tha Radios Evropa e Lirë se shihte pak shenja të një ndryshimi të mirëfilltë në synimet e Moskës.
“Ukrainasit me të cilët po flas këtu janë plotësisht të vendosur”, tha Pyatt. Sipas tij, debati për pjesëmarrjen e evropianëve mund të krijonte përshtypjen se diplomacia po shënonte përparim.
Mundësia e një shkëmbimi të të burgosurve ndërsa luftimet vazhdojnë
Një shkëmbim i madh i të burgosurve mund të ishte rezultati më i prekshëm humanitar i këtyre përpjekjeve diplomatike në afat të shkurtër.
Melia e mirëpriti mundësinë që një numër i madh të burgosurish të ktheheshin në shtëpi. Sipas tij, lirimi i tyre do të kishte vlerë edhe nëse lufta vazhdonte.
Ai bëri thirrje që hapat humanitarë të mos ngatërroheshin me përparimin politik. Melia tha se Rusia vazhdonte të sulmonte civilët dhe infrastrukturën civile në Ukrainë, ndërsa Ukraina godiste objektiva ruse me rëndësi ushtarake.
Bill Cole, themelues i institutit Peace Through Strength, paralajmëroi se negociatat mund të zgjateshin pa e ndryshuar raportin e forcave në terren dhe pa i afruar palët drejt një marrëveshjeje.
Cole i tha Radios Evropa e Lirë se priste që negociatat të mund të vazhdonin deri në fillim të vitit 2027. Sipas tij, SHBA-ja dhe aleatët e saj evropianë duhet të investonin më shumë në sistemet pa pilot dhe në kapacitetet e Ukrainës për përdorimin e dronëve, me qëllim që të dobësohej fuqia ushtarake e Rusisë.
Ai e cilësoi përvojën e Ukrainës në fushëbetejë si një pasuri strategjike për Perëndimin. Sipas tij, Uashingtoni nuk po e shfrytëzonte sa duhet ekspertizën ukrainase për t’i përmirësuar kapacitetet e veta ushtarake.
Cole përmendi edhe krahasimin që bëri Kushner, i cili tha se diplomacia i ngjante përpjekjes për “ta shtyrë një gur të madh përpjetë”. Sipas Cole, kjo tregonte se administrata amerikane e kuptonte sa e vështirë do të ishte të arrihej një përparim i rëndësishëm.
Ai tha se do të përcillte nëse Uashingtoni do të tregonte gatishmëri për ta ndryshuar qasjen, në rast se negociatat nuk do të jepnin rezultate.
Kufizimet në Starlink shtojnë pasigurinë
Përpjekjet diplomatike u zhvilluan ndërkohë që kufizime të reja prekën komunikimet ushtarake të Ukrainës, të cilat mbështeten në Starlink.
Zelensky tha se problemet me Starshield, versionin ushtarak të shërbimit satelitor të SpaceX, ua kishin vështirësuar forcave ukrainase kapjen e dronëve rusë, të cilët po bëheshin gjithnjë e më të sofistikuar. Kievi i kërkoi shpjegime Uashingtonit. Sipas presidentit ukrainas, kufizimet dukeshin të qëllimshme dhe kishte pak gjasa të ishin pasojë e një defekti teknik.
Senatorët amerikanë Jeanne Shaheen dhe Thom Tillis dënuan kufizimet e raportuara dhe i kërkuan administratës Trump dhe kompanisë SpaceX t’ia rikthenin Ukrainës qasjen në këto shërbime. Ata u zotuan gjithashtu se Kongresi do ta shqyrtonte çështjen për të përcaktuar se kush i kishte urdhëruar ose miratuar kufizimet.
Melia vuri në dyshim shpjegimet e Shtëpisë së Bardhë, Elon Muskut dhe kompanive të përfshira. Ai i cilësoi ato si të pabesueshme dhe la të kuptohej se dikush po e fshihte të vërtetën.
Pyatt tha se zhvillimet e fundit nuk ia kishin ndryshuar vlerësimin për synimet e Moskës.
“Rusët nuk i kanë ndryshuar synimet e tyre dhe nuk i kanë seriozisht negociatat”, tha ai. “Duhet ta shtojmë presionin ndaj Moskës.”
