Mali i Zi është vendi kandidat që është më pranë anëtarësimit në Bashkimin Evropian. Megjithatë, zyrtarë, diplomatë dhe ekspertë druhen se Serbia mund të përpiqet ta pengojë këtë proces, për të ruajtur ndikimin e saj në rajon dhe për të shmangur pyetjet rreth ngecjes së saj në rrugën drejt BE-së.
Derisa Mali i Zi po i afrohet anëtarësimit, procesi i Serbisë ka ngecur. Beogradi ende nuk ka hapur të gjitha grupet e negociatave me BE-në, ndërsa tetë shtete anëtare kundërshtuan muajin e kaluar hapjen e grupit të radhës.
Sipas Euronews, eurodeputeti kroat Tonino Picula tha se janë vërejtur veprime nga qeveria dhe partitë opozitare serbe që po e komplikojnë situatën e brendshme në Malin e Zi. Tre zyrtarë të Komisionit Evropian dhe të qeverive të vendeve anëtare thanë se janë në dijeni të përpjekjeve për ndërhyrje në çështjet e brendshme të Malit të Zi.
Jovana Maroviq, ish-zëvendëskryeministre e Malit të Zi, tha se Serbia po përpiqet të ndikojë në zhvillimet e brendshme të vendit. Ajo përmendi disa iniciativa që, sipas saj, synojnë të ndikojnë në identitetin dhe politikën e Malit të Zi, përfshirë përpjekjet për ta bërë serbishten gjuhë zyrtare krahas malazezishtes.
Maroviq përmendi gjithashtu një përpjekje për ndryshimin e emrit të Bibliotekës Kombëtare të Podgoricës, e cila mban emrin e Radosav Ljumoviqit, një figurë e njohur antifashiste. Ajo tha se këto zhvillime janë pjesë e një tendence më të gjerë për të zëvendësuar trashëgiminë antifashiste me politika të identitetit.
Sipas Maroviq, Serbia po përpiqet sistematikisht të krijojë ndarje etnike në Malin e Zi. Ajo përmendi edhe iniciativa në nivel komunal nga forcat politike pro-serbe për të anuluar njohjen e Kosovës nga Mali i Zi.
Megjithatë, këto përpjekje deri tani nuk e kanë penguar procesin e integrimit evropian. Në korrik, 74 nga 77 deputetë votuan për nisjen e procedurës së reformës kushtetuese, ndërsa në fund të gushtit ndryshimet kushtetuese u miratuan me 68 vota, me shumicë prej dy të tretash.
Mali i Zi dhe Serbia kanë një histori të gjatë dhe të tensionuar. Mali i Zi u njoh si shtet sovran në Kongresin e Berlinit më 1878, përpara se ta humbte pavarësinë në raport me Serbinë dhe ta rikthente atë në vitin 2006.
Presidenti serb Aleksandar Vuçiq e kritikoi ashpër shënimin e 20-vjetorit të pavarësisë së Malit të Zi në maj, duke e cilësuar atë si festë të shkëputjes nga Serbia. Megjithatë, një muaj më vonë ai mori pjesë në Samitin BE-Ballkani Perëndimor në Tivat, ku foli edhe për një pretendim për rrezik sigurie ndaj tij.
Florian Bieber, koordinator i Balkans in Europe Policy Advisory Group, tha se marrëdhëniet mes Serbisë dhe Malit të Zi janë përkeqësuar muajt e fundit dhe se Beogradi mund të tentojë të pengojë anëtarësimin e Malit të Zi në BE.
Sipas Bieber, anëtarësimi i Malit të Zi do të krijonte “pyetje të pakëndshme” për Serbinë, e cila konsiderohet një nga vendet më të rëndësishme të Ballkanit Perëndimor.
Sipas Qendrës Polake për Studime Lindore, Beogradi mund të përpiqet ta destabilizojë Malin e Zi për të penguar anëtarësimin e tij në BE, pasi anëtarësimi i Podgoricës do të dobësonte rolin e Serbisë si faktor udhëheqës në rajon dhe ndikimin e saj në Malin e Zi.
Rreth një e treta e qytetarëve të Malit të Zi janë serbë etnikë, ndërsa Beogradi ka ruajtur ndikim të konsiderueshëm në vend përmes aktorëve politikë, mediave dhe Kishës Ortodokse Serbe.
Ambasadori i Serbisë në BE, Danijel Apostoloviq, mohoi se Beogradi ka interes të ndërhyjë në procesin e anëtarësimit të Malit të Zi, duke thënë se fokusi i Serbisë është te reformat e saj dhe rritja ekonomike.
Për Brukselin, përkeqësimi i marrëdhënieve mes Serbisë dhe Malit të Zi krijon një sfidë të veçantë. Mali i Zi është kandidati më i avancuar drejt anëtarësimit, ndërsa Serbia konsiderohet vendi më i rëndësishëm i Ballkanit Perëndimor.
Disa shtete anëtare mund të përpiqen të ruajnë ekuilibrin gjeografik mes vendeve kandidate duke e lidhur përparimin e Ukrainës në procesin e anëtarësimit me avancimin e Serbisë.
Sipas Beogradit, procesi i anëtarësimit nuk bazohet vetëm në merita, por ndikohet edhe nga gjeopolitika. Serbia ka vënë në pikëpyetje përmbushjen e standardeve të sundimit të ligjit në Malin e Zi, duke përmendur praninë e grupeve të fuqishme kriminale në vend.
Ndërkohë, Podgorica ia atribuon përparimin e saj reformave të nevojshme për anëtarësim një qasjeje gjithëpërfshirëse, e cila përfshin të gjitha grupet etnike në procesin e vendimmarrjes.
Një diplomat, i cili kërkoi të mbetet anonim, tha se disa parti pro-serbe kanë marrë pjesë në procesin e reformave, ndërsa të tjera kanë vepruar si “agjentë të një shteti të huaj”.
Sipas tij, Serbia mund ta kërcënojë rrugën e Malit të Zi drejt BE-së, ndërsa stabiliteti politik dhe përpjekjet për të përfshirë grupe të ndryshme etnike e dallojnë Podgoricën nga vendet e tjera të rajonit.
Ndarjet etnike mbeten të thella në shoqëritë e Ballkanit Perëndimor dhe rikthimi i tyre do ta vështirësonte ndjeshëm zbatimin e reformave të fundit të nevojshme për anëtarësimin e Malit të Zi në BE.
Në fund, ruajtja e unitetit politik përballë presioneve të ardhshme do të jetë vendimtare për rrugën e Podgoricës drejt anëtarësimit, ndërsa Brukseli do të ndjekë me kujdes zhvillimet mes dy vendeve.
