Europa po shkon drejt valës së saj të dytë vdekjeprurëse të të nxehtit brenda dy muajsh, pasi disa vende përjetuan muajin e kaluar një “valë të nxehti” me temperatura rekord që shkaktuan vdekjen e disa personave në të gjithë kontinentin.
Parashikuesit e motit kanë paralajmëruar se temperaturat mund të rriten edhe më tej këtë muaj, ndërsa ndryshimet klimatike po i bëjnë valët e të nxehtit më të shpeshta dhe më intensive. Qeveritë në të gjithë Europën kanë marrë masa paraprake, përfshirë anulimin e disa aktiviteteve publike, ndërsa disa shkolla janë mbyllur ose kanë ndryshuar oraret e tyre.
Të paktën 18 persona kanë humbur jetën në Francë, përfshirë dy fëmijë dhe tre të moshuar, si pasojë e valës së të nxehtit.
Një fëmijë dyvjeçar dhe një katërvjeçar u gjetën pa ndjenja nga nëna e tyre në makinën e familjes në qytetin Carpentras, në juglindje të Francës, të hënën, sipas prokurores lokale Hélène Mourges. Ekipet e emergjencës nuk arritën t’i rikthenin në jetë fëmijët. Temperaturat në Carpentras kaluan 39°C të hënën pasdite. Mourges tha se autoritetet po hetojnë ende vdekjet, por se nxehtësia është pista kryesore e hetimit.
Në rajonin e Bordosë në Francë, tre të moshuar, të moshës nga 80 deri në 95 vjeç, humbën jetën gjatë fundjavës për shkak të problemeve shëndetësore të lidhura me valën e të nxehtit, tha të dielën për France TV zyrtarja lokale Sophie Brocas. Temperatura në rajon arriti në 41.9°C të shtunën.
13 persona të tjerë u mbytën në Francë gjatë fundjavës, sipas autoriteteve, ndërsa ekspertët paralajmërojnë se valët e të nxehtit rrisin rrezikun e incidenteve në ujë, pasi më shumë njerëz futen për të notuar me qëllim që të freskohen. Vitin e kaluar, numri i vdekjeve nga mbytja gjatë valëve të të nxehtit në Francë u rrit me 172% krahasuar me një vit më parë.
Çfarë duhet të dini për valën e të nxehtit dhe si të mbroheni
Sa e rëndë është vala e të nxehtit?
Vala e të nxehtit është ndër më të fortat e regjistruara në Europë, me disa vende që pritet të shënojnë temperatura jashtëzakonisht të larta për këtë periudhë të vitit.
Në disa zona të Francës, temperaturat kaluan 40°C gjatë fundjavës dhe në fillim të javës. Në Poitiers, në qendër të Francës, u thye rekordi i vendosur në vitin 1947, me temperatura mbi 41.2°C të dielën, ndërsa pritet që vlerat të qëndrojnë mbi 40°C deri të mërkurën. Në Pissos, në jugperëndim të vendit, temperatura arriti në 42.2°C. Parisi regjistroi të hënën temperaturën më të lartë të muajit, 38.4°C, ndërsa ditët në vijim mund të jenë edhe më të nxehta. Rekordi historik i kryeqytetit francez është 42.6°C, i shënuar në korrik 2019.
Autoritetet franceze kanë marrë një sërë masash për të ulur rreziqet për shëndetin publik. Gjysma e vendit, 49 nga 96 departamente në Francën kontinentale, u vendos të hënën nën nivelin më të lartë të alarmit meteorologjik, sipas Météo-France.
Edhe pse në Francë u mbajt festa vjetore Fête de la Musique, autoritetet ndaluan konsumimin e alkoolit në ambiente publike në zonat nën alarm të kuq. Muzeu i Luvrit në Paris anuloi gjithashtu një koncert falas nën piramidën e tij prej xhami për shkak të vapës.
Ndërkohë, autoritetet e Parisit lejuan notin në Canal Saint-Martin. Qyteti ka shpenzuar mbi 1 miliard dollarë për pastrimin e Senës dhe kanalit, me qëllim që ato të bëheshin të përshtatshme për not përpara Lojërave Olimpike 2024.
Në Mbretërinë e Bashkuar, parashikuesit paralajmëruan se temperaturat mund të arrijnë nivele të paprecedenta për muajin qershor. Met Office lëshoi alarm të kuq për të nxehtë ekstrem për të mërkurën dhe të enjten, me temperatura që pritet të arrijnë të paktën 39°C në Angli dhe Uells. Këto vlera do të thyenin rekordin e qershorit prej 35.6°C, të vendosur në vitet 1957 dhe 1976. Edhe muajin e kaluar, Britania regjistroi temperatura rekord për majin.
Temperaturat gjatë natës do të mbeten gjithashtu të larta, veçanërisht në zonat urbane, ku pritet të qëndrojnë mbi 20°C.
Parashikuesit paralajmëruan se temperaturat ekstreme, së bashku me lagështinë e lartë, paraqesin rreziqe për shëndetin publik dhe infrastrukturën, si edhe për transportin, energjinë dhe furnizimin me ujë.
Agjencia meteorologjike e Spanjës, AEMET, paralajmëroi se pjesa më e madhe e vendit do të përballet me valë të nxehti deri në mesjavë, ndërsa një masë ajri e nxehtë dhe e thatë nga Sahara po i çon temperaturat shumë mbi normat sezonale. E marta pritet të jetë kulmi i valës së të nxehtit, me temperatura mbi 40°C në luginën e Ebros, në brendësi të Galicisë dhe në pjesë të rajonit kantabrian. Në disa zona të luginës së Tagusit dhe Guadalquivirit, temperaturat mund t’i afrohen 44°C, ndërsa në pjesën më të madhe të brendësisë së Spanjës dhe në Ishujt Balearikë priten vlera nga 37°C deri në 40°C.
Sipas Reuters Climate Monitor, San Sebastiani, qytet bregdetar në veri të Spanjës, që zakonisht ka temperatura më të buta, pritej të arrinte 40°C të hënën.
Instituti meteorologjik i Belgjikës lëshoi paralajmërim për të nxehtin nga e marta deri të dielën. Temperaturat pritet të kalojnë 35°C në disa zona. Kompania kombëtare hekurudhore SNCB anuloi disa trena në oraret e pikut të hënën dhe të martën, për të ulur rrezikun e defekteve që mund të ndërprisnin linja të tëra.
Autoritetet italiane vendosën të hënën 12 qytete nën nivelin më të lartë të alarmit për vapën, përfshirë Romën, Firencen, Bolonjën, Milanon dhe Veronën. Sipas Ministrisë së Shëndetësisë, numri i qyteteve me alarm të kuq do të rritej në 15 të martën dhe në 16 të mërkurën, ndërsa vala e të nxehtit intensifikohej.
Edhe disa vende të tjera evropiane paralajmëruan për temperatura ekstreme. Zvicra lëshoi paralajmërime të nivelit të lartë, me temperatura që pritet të arrijnë 37°C në disa zona. Autoritetet në Kroaci, Serbi, Maqedoninë e Veriut, Bosnjë-Hercegovinë dhe Mal të Zi paralajmëruan gjithashtu për vapë ekstreme.
Gjermania është përballur edhe me stuhi të forta, krahas temperaturave që kaluan 30°C në Berlin. Finalja e Berlin Open u ndërpre nga stuhi të fuqishme, duke bërë që ndeshja të pezullohej për gjashtë orë.
Çfarë po e shkakton valën e të nxehtit?
Vala e të nxehtit po shkaktohet nga një masë ajri e nxehtë dhe e thatë që vjen nga Afrika e Veriut dhe që është bllokuar mbi disa pjesë të Europës për shkak të sistemeve atmosferike në të dy anët, të cilat pengojnë lëvizjen e saj. Meteorologët e përshkruajnë këtë fenomen si një “bllokadë Omega”, sepse në hartat meteorologjike ngjan me shkronjën greke Omega: një zonë me presion të lartë dhe ajër të nxehtë në qendër, e rrethuar nga sisteme më të freskëta me presion më të ulët.
Ekspertët thonë se valët e të nxehtit po bëhen më të shpeshta dhe më intensive për shkak të ndryshimeve klimatike. Një raport i publikuar në prill nga Copernicus Climate Change Service dhe Organizata Botërore Meteorologjike zbuloi se Evropa po ngrohet dy herë më shpejt se mesatarja globale. Emetimet e gazeve serrë mbajnë nxehtësinë për më gjatë në atmosferë dhe rrisin temperaturat globale, ndërsa ndryshimet klimatike po kontribuojnë gjithashtu në reshje më intensive dhe përmbytje në disa rajone. Ekspertët e klimës kanë ngritur alarmin pasi viti i kaluar rezultoi i treti më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë.
Kush është më i rrezikuar?
Agjencitë shëndetësore kanë paralajmëruar se temperaturat ekstreme paraqesin rrezik për të gjithë, përfshirë edhe të rriturit e shëndetshëm, por disa grupe janë veçanërisht të cenueshme.
Foshnjat dhe fëmijët mbinxehen dhe dehidratohen më shpejt se të rriturit, sepse organizmi i tyre është më pak efikas në rregullimin e temperaturës së trupit. Ekspozimi ndaj vapës dhe dehidratimi gjatë shtatzënisë janë lidhur gjithashtu me komplikacione të ndryshme, përfshirë lindjen e parakohshme, peshën e ulët të foshnjës në lindje dhe rritjen e rrezikut për lindje të vdekur. Disa studime kanë lidhur ekspozimin ndaj temperaturave të larta gjatë shtatzënisë edhe me një rrezik më të madh për diabet gestacional dhe hipertension.
Edhe të moshuarit janë më të rrezikuar nga temperaturat ekstreme, pasi me kalimin e moshës organizmi e ka më të vështirë të rregullojë temperaturën dhe të ruajë lëngjet. Shumë prej tyre kanë gjithashtu sëmundje shoqëruese ose përdorin medikamente që mund të rrisin rrezikun e problemeve shëndetësore të lidhura me vapën.
Si mund të qëndroni të sigurt?
Agjencitë shëndetësore kanë publikuar një sërë rekomandimesh për t’u mbrojtur nga temperaturat e larta dhe për të ulur rrezikun e goditjes nga nxehtësia apo problemeve të tjera shëndetësore të lidhura me vapën.
UNICEF rekomandon që shtëpia të mbahet sa më e freskët duke mbyllur perdet gjatë ditës, duke hapur dritaret gjatë natës dhe duke përdorur ventilatorë ose pajisje ftohëse kur janë të disponueshme. Megjithatë, sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, ventilatorët elektrikë duhen përdorur vetëm kur temperatura është nën 40°C. Mbi këtë nivel, ata vetëm qarkullojnë ajër të nxehtë.
Duhet të shmangni daljet jashtë gjatë orëve më të nxehta të ditës, veçanërisht për aktivitet fizik. Sipas UNICEF-it, është më mirë të dilni herët në mëngjes ose më vonë në mbrëmje, kur temperaturat janë më të ulëta. Kur jeni jashtë, ekspertët këshillojnë të qëndroni në hije ose të përdorni kapele dhe çadra, si dhe krem mbrojtës ndaj diellit ose veshje që mbrojnë nga rrezet UV. Gjithashtu, rekomandohen rroba të lehta dhe të lirshme, veçanërisht prej pambuku, liri ose materialesh të tjera që lejojnë qarkullimin e ajrit.
Ekspertët theksojnë rëndësinë e hidratimit të vazhdueshëm. Duhet të pini ujë rregullisht dhe jo të prisni derisa të ndjeni etje. Merrni gjithmonë me vete një shishe ujë kur dilni jashtë dhe shmangni pijet alkoolike, pasi ato mund të rrisin dehidratimin.
Për t’u freskuar shpejt, specialistët rekomandojnë përdorimin e një peshqiri të lagur, i cili mund të vendoset në pjesën e pasme të qafës.
Në disa pjesë të Europës, përfshirë Parisin dhe disa qytete të Spanjës, janë hapur edhe qendra freskimi për t’u ardhur në ndihmë qytetarëve gjatë valës së të nxehtit.
Sipas Komisionit Evropian, është gjithashtu e rëndësishme që ushqimet dhe medikamentet të ruhen në kushte të përshtatshme. Kryqi i Kuq Britanik rekomandon krijimin e rezervave me ushqime, ujë të pijshëm dhe barna, në rast se vala e të nxehtit ndikon në furnizime.
Ekspertët këshillojnë që noti të bëhet vetëm në vende të mbikëqyrura nga roje bregdetare ose shpëtimtarë dhe t’u kushtohet vëmendje tabelave paralajmëruese dhe udhëzuese. Kryqi i Kuq Britanik paralajmëron gjithashtu se gjatë valëve të të nxehtit rritet rreziku i shokut nga uji i ftohtë, ndaj duhet të dilni nga uji sapo të filloni të ndiheni të ftohtë. Po ashtu, duhet të mbroheni nga rrezet UV, të cilat bëhen më të forta për shkak të reflektimit të tyre në sipërfaqen e ujit.
Si mund t’i mbani fëmijët freskët?
Ekspertët thonë se është e rëndësishme të kontrollohen rregullisht fëmijët dhe kafshët gjatë periudhave me temperatura ekstreme.
UNICEF rekomandon që të vëzhgoni vazhdimisht nëse fëmija juaj ka etje, djersitet shumë, ndihet i nxehtë, vjell, ka gojë të thatë dhe ngjitëse ose ankohet për dhimbje koke. Duhet gjithashtu të siguroheni që ai të jetë i veshur me rroba të lirshme, të cilat ndihmojnë në parandalimin e irritimeve të lëkurës nga vapa, dhe të pijë ujë rregullisht gjatë gjithë ditës. Për foshnjat që ushqehen me gji, UNICEF këshillon që edhe nënat të konsumojnë mjaftueshëm ujë.
Fëmijët nuk duhet të lejohen të luajnë për periudha të gjata jashtë gjatë orëve më të nxehta të ditës dhe duhet të mbahen gjithmonë nën vëzhgim.
Automjetet nxehen veçanërisht shumë gjatë valëve të të nxehtit. Komisioni Evropian paralajmëron se fëmijët dhe kafshët nuk duhet të lihen kurrë në automjete të parkuara. UNICEF këshillon gjithashtu të mos lihen fëmijët apo foshnjat në ambiente të mbyllura pa ventilim, si dhoma me dritare të mbyllura.
Cilat janë simptomat e stresit nga nxehtësia?
Sipas UNICEF-it, simptomat më të lehta të stresit nga nxehtësia tek të rriturit përfshijnë buzë të thata, etje të tepruar, djersitje të madhe, dobësi ose marramendje, të përziera dhe të vjella, flluska ose skuqje në lëkurë, temperaturë dhe ngërçe muskulore.
Simptomat më të rënda përfshijnë konfuzionin, krizat, humbjen e ndjenjave, mungesën e urinimit për më shumë se tetë orë ose urinë shumë të errët, si dhe rrahje të shpejta të zemrës. Temperatura e trupit mbi 40°C mund të jetë gjithashtu shenjë e goditjes nga nxehtësia. Nëse ju ose dikush pranë jush shfaq këto simptoma, duhet të kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore.
Tek foshnjat, simptomat më të lehta përfshijnë irritime të lëkurës në zonën e pelenës, nervozizëm dhe të qarë. Shenjat më serioze janë të qarat pa lot, nervozizmi i skajshëm, më pak pelena të lagura se zakonisht, të vjella ose diarre, si dhe sy apo ballë të futur.
UNICEF thekson se foshnjave nuk duhet t’u jepen medikamente nëse shfaqin shenja mbinxehjeje pa u konsultuar më parë me një profesionist shëndetësor.
Gratë shtatzëna duhet të kërkojnë ndihmë mjekësore nëse përjetojnë të përziera të forta, kontraksione të parakohshme, rrahje të shpejta të zemrës, humbje ndjenjash, ënjtje ose ngërçe të forta muskulore./monitor
