Shkruan: Shpat Blakcori
Peter Sorensen është i dërguari i ri i Bashkimit Evropian për dialogun Kosovë-Serbi. Diplomati danez ka një përvojë të gjatë në diplomaci. Ai ka shërbyer më herët si emisar special i përfaqësuesit të lartë të BE-së në Serbi. Sorensen ka qenë i angazhuar edhe në misionin e OSBE-së në Kroaci dhe shef i delegacionit të BE-së në Maqedoninë e Veriut.
Por, misioni prej lehtësuesi të dialogut është më i vështiri. Diplomatët e tjerë që ishin para tij në këtë pozitë – thënë troç – nuk arritën t’i normalizojnë raportet mes Kosovës dhe Serbisë.
Paraardhësi i Sorensenit ishte sllovaku Mirosllav Llajçak. Me lehtësimin e tij u arrit Marrëveshja e Ohrit, e cila u cilësua historike nga BE-ja. Por, ‘historiciteti’ i saj u vu në pikëpyetje kur u kuptua se kishim të bënim me një tjetër marrëveshje që nuk zbatohej prej kryesisht palës serbe. Llajçaku si duket s’e kishte kuptuar që abnormaliteti në raportin mes Kosovës dhe Serbisë s’ishte që s’merreshin vesh. Por, që s’merreshin vesh për çka ishin marrë vesh.
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, pas takimit të Ohrit para gazetarëve me cinizëm deklaroi se nuk e kishte nënshkruar dokumentin sepse kishte dhimbje në dorën e djathtë. Pavarësisht se e përbuzi qartazi marrëveshjen dhe u tall me të, Lajçak dhe shefi i tij, Josep Borrell, heshtën dhe provuan disi hutueshëm ta shtynin drejt zbatimit.
Në anën tjetër kryeministri kosovar, Albin Kurti, ishte dukshëm më konstruktiv duke e pranuar marrëveshjen dhe madje duke insistuar që palët ta nënshkruanin atë, pavarësisht se u kritikua fuqishëm nga partitë opozitare për marrëveshje të dëmshme.
Pala kosovare krejt në fund e humbi edhe besimin tek ndërmjetësi Lajçak duke e akuzuar si të anshëm. Ndërkaq dialogu ra në pikën më të ulët pas sulmit terrorist të 24 shtatorit në Banjskë të Zveçanit, ku mbeti i vrarë rreshteri i Policisë së Kosovës, Afrim Bunjaku. Pra, që nga shtatori i vitit 2023, BE-ja nuk ka arritur t’i ulë në një tavolinë në Bruksel, Kurtin me Vuçiqin. Tani në dorë këtë proces të ndërlikuar e ka diplomati danez, Sorensen.
Për ta rikthyer besimin e palës kosovare në këto negociata do të ishte hap i rëndësishëm nëse Bashkimi Evropian vendos t’i heq masat ndëshkuese ndaj Kosovës siç edhe kishte sugjeruar ish-shefi i diplomacisë evropiane, Josep Borell.
Së dyti, nuk do duhej t’i ushtrohej presion vetëm njërës palë për zbatimin e marrëveshjeve siç ka ndodhur deri më tani me Kosovën. Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë bërë shumë trysni ndaj Kosovës për zbatimin e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe. Secili diplomat i nivelit të lartë që vinte në Prishtinë ia kërkonte Kurtit zbatimin e Asociacionit. Por, me një trysni të tillë nuk e kemi parë të përballet Serbia. Përkundër kësaj, Serbia është vlerësuar për qasje konstruktive në bisedime. E çuditshme apo jo? Konsideroj se do të ishte arsyeshme që të gjitha pikat e marrëveshjes të trajtohen me seriozitet e jo fokusi të mbetet vetëm tek njëra pikë e marrëveshjes që flet për formimin e Asociacionit. Ndoshta do të ishte më e udhës që t’i bëhej një skanim i detajuar marrëveshjeve të deritashme dhe një rishikim zbatueshmërisë dhe moszbatueshmërisë së tyre. Sorenseni para se ta nis punën e tij, ndoshta duhet ta kuptojë mirëfilli se kush përnjëmend pati faj për këtë ngërç.
Megjithatë është në interesin e Kosovës që të përfundoj ky dialog i lodhshëm me Serbinë. Kosova po vuan në arenën ndërkombëtare duke mos arritur të anëtarësohet në organizata të rëndësishme ndërkombëtare për shkak të agresivitetit të Serbisë. Pa përfundimin e këtij procesi është i pamundur edhe anëtarësimi i vendit në Bashkimin Evropian. Pra ky dialog është duke e mbajtur peng Kosovën. Tani mbetet të shihet se çfarë qasje do ta ketë ndërmjetësi i ri, Peter Sorensen. Megjithëse duhet ta pranojmë se pritjet janë të vogla për shkak të mënyrës se si deri më tani BE-ja i është qasur këtij procesi.
Shpat Blakcori është gazetar i politikës në Tëvë1
