Në pak më pak se dy vjet, studentët kanë arritur t’i japin fund 14 viteve të dominimit politik nën Aleksandar Vuçiçin, i cili ka parë mbështetjen për Partinë e tij Progresive Serbe (SNS) të bjerë dhe në fund të dështojë në atë që u shndërrua në një referendum mbi të ardhmen e Serbisë.
Ajo që filloi si protesta javore studentore që kërkonin drejtësi në kampuset universitare dhe rrugët e qytetit, shpejt u shndërrua në një lëvizje kombëtare, shpesh në nivel lokal, që përfshinte shumë më tepër shtresa të shoqërisë serbe, duke përfshirë fermerët, aktorët dhe gjyqtarët.
SNS-ja e Vuçiqit ishte qartësisht e tronditur dhe deri në janar 2025, kryeministri i tij kishte dhënë dorëheqjen “për të ulur tensionet”.
Në mars 2025, Beogradi pa protestën më të madhe antiqeveritare të Serbisë ndonjëherë dhe, ndërsa lëvizja studentore pa udhëheqës u rrit në forcë, ata u organizuan përmes asambleve studentore ose plenumeve.
Në kohën kur Vuçiq shpalli zgjedhjet e parakohshme muajin e kaluar, ata ishin gati. “Ata kanë qenë në gjendje ta shndërrojnë atë vrull emocional në një organizim të duhur dhe t’i mësojnë njerëzit se si të mbrojnë drejtësinë në qendrat e votimit”, shpjegoi Helena Ivanov.
“Mesazhi ishte i qartë: sundimi i ligjit dhe jo i sunduar nga ligji”, tha Gordana Deliç, drejtuese e programit të Ballkanit në Fondin Gjerman Marshall të SHBA-së, e cila tha se votimi i së dielës ishte në fakt një referendum.
Fillimisht, Vuçiq u përpoq t’i lavdëronte protestuesit si “me qëllime të mira”, por përpara zgjedhjeve ai i akuzoi ata se po përpiqeshin të “rrëzonin” Serbinë. Edhe pasi pranoi fitoren të dielën në mbrëmje, ai bëri pretendimin e pabazuar se ata kishin mbështetjen e “vendeve evropiane dhe shtetit të thellë amerikan” të paidentifikuar.
Një gjë është e qartë, nuk do të jenë studentët, pasi ata nuk po kandidonin në zgjedhje. Ky ishte një vendim i llogaritur pasi elektorati ndoshta nuk do të votonte për një listë kandidatësh me pak përvojë jetësore.
Edhe pse kandidati i tyre kryesor ishte Ilija Srdanoviç, një profesor i kardiologjisë në Novi Sad, ai nuk shihet realisht si një kryeministër i mundshëm.
Pak kandidatë dallohen si udhëheqës të mundshëm.
Sipas një parashikimi nga grupet e pavarura të sondazheve CeSID dhe Ipsos, 140 persona në listë kanë fituar vende në parlament. Ata përfshijnë ish-yllin e basketbollit Dejan Bodiroga (i 24-ti në listë), aktorin e njohur Tihomir Staniç (i 8-ti), këngëtarin e operas Nikola Mikiç (i 46-ti), ish-guvernatorin e Bankës Kombëtare të Serbisë Dejan Soskiç (i 27-ti) dhe një numër mjaft të madh profesorësh.
Emri i Soskiç është përmendur në lidhje me postin e lartë. Ai ka folur për reformat që do të ndërmarrë në ekonomi dhe është kritikuar gjerësisht në mediat pro-qeveritare.
Deputetët e zgjedhur do të kenë detyrën e përmbushjes së asaj që në fakt është një manifest.
Sipas fjalëve të vetë studentëve, ata po kërkonin njerëz që mund të hynin në institucione “të bënin punën e tyre me përgjegjësi dhe të mos harronin pse janë atje”.
Sipas një programi me 11 pika, lëvizja studentore synon të zhdukë korrupsionin përmes formimit të një njësie policore që do të arrestojë personat përgjegjës, të pastrojë Ministrinë e Punëve të Brendshme nga zyrtarët që kanë shkelur rregullat gjatë shtypjes së protestuesve ose që kanë lidhje me krimin e organizuar, të reformojë skenën mediatike të deformuar në Serbi dhe ta çlirojë transmetuesin publik nga kontrolli politik, si dhe të ndalojë rekrutimin e besnikëve partiakë në drejtimin e ndërmarrjeve publike.
Vuçiq dhe partia SNS mohojnë korrupsionin dhe përpjekjen për të ndikuar në media.
Edhe pse nuk janë zgjedhur, janë studentët ata që i kanë bërë premtimet popullit serb dhe do të jenë nën presion për të zbatuar manifestin e tyre.
Qytetarëve të zakonshëm serbë që ata zgjodhën për të përfaqësuar lëvizjen e tyre “u është besuar transferimi në institucione i një pjese të luftës që kemi zhvilluar në rrugë gjatë vitit të kaluar”, thonë studentët.
Në fjalimin e tij të dielën në mbrëmje, Vuçiq u tha mbështetësve të partisë se studentët kishin shkatërruar dy vjet jetë në Serbi dhe se ata do të mposhteshin “më shpejt nga sa mendojnë”./BBC/
