Në një goditje politike për kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, rivalit të tij kryesor, Gadi Eisenkot, do t’i besohet formimi i qeverisë së re. Ish-shefi i ushtrisë dhe drejtuesi i partisë së qendrës Yashar ka marrë mbështetjen e shumicës së deputetëve të parlamentit të ri, duke hedhur një hap drejt largimit të Netanyahut nga pushteti. Megjithatë, rruga drejt krijimit të një qeverie të re mbetet e vështirë për shkak të ndasive brenda opozitës.
Presidenti i Izraelit, Isaac Herzog, do t’i dorëzojë zyrtarisht Eisenkotit mandatin për formimin e qeverisë të dielën. Ai do të ketë 28 ditë kohë për të negociuar me partitë e tjera, me mundësi për një zgjatje prej 14 ditësh.
Eisenkot ka siguruar mbështetjen e 67 deputetëve të parlamentit të ri, përfshirë 19 përfaqësues të dy partive arabe. Ndërkohë, Netanyahu ka marrë vetëm 46 rekomandime. Një tjetër sinjal i dobësimit të mbështetjes për kryeministrin ishte edhe vendimi i partisë ultraortodokse United Torah Judaism, aleate e tij tradicionale, për të mos e rekomanduar për formimin e qeverisë.
Megjithatë, marrja e mandatit nuk do të thotë automatikisht largimin e Netanyahut. Eisenkot ka mbështetjen e nevojshme në letër, por ende duhet të krijojë një koalicion qeverisës që të sigurojë shumicën në parlament.
Ai synon të formojë atë që e ka cilësuar si një “qeveri të emergjencës kombëtare”, fillimisht si qeveri të pakicës. Kjo qeveri do të përfshinte katër partitë hebraike të opozitës, të cilat së bashku kanë 48 vende në parlament: Yashar e drejtuar nga Eisenkot, partinë Together të ish-kryeministrave Naftali Bennett dhe Yair Lapid, Yisrael Beiteinu të Avigdor Libermanit dhe partinë e majtë Demokratët, të drejtuar nga Yair Golan.
Eisenkot ka përcaktuar edhe katër kushte për pjesëmarrjen në qeverinë e re: njohjen e Izraelit si shtet hebre, demokratik, liberal dhe të barabartë; respektimin e vlerave të Deklaratës së Pavarësisë; shërbimin e detyrueshëm për të gjithë, qoftë ushtarak, kombëtar apo civil; si dhe njohjen e Hamasit si organizatë terroriste.
Ky kusht i fundit përjashton praktikisht partitë arabe nga pjesëmarrja në kabinet, por ato mund ta mbështesin qeverinë nga jashtë, duke i siguruar votat e nevojshme në parlament. Sipas ligjit izraelit, për krijimin e një qeverie mjafton shumica e thjeshtë, ndërsa për rrëzimin e saj nevojiten të paktën 61 vota, të cilat duhet të mbështesin një alternativë tjetër qeverisëse. Parlamenti izraelit ka gjithsej 120 vende.
Pengesa kryesore për Eisenkotin mbetet Avigdor Liberman, drejtuesi i partisë Yisrael Beiteinu, i cili ka qenë më parë ministër i Mbrojtjes, i Jashtëm dhe i Financave. Ai ka kundërshtuar krijimin e një qeverie që do të varej nga mbështetja e partive arabe. Sipas tij, një qeveri e pakicës do të ishte jetëshkurtër dhe në fund do të forconte sërish Netanyahun.
“Do të kemi Netanyahun që do të rikthehet me 70 vende në parlament për katër vite të tjera dhe prej aty rruga drejt shkatërrimit është e shkurtër”, shkroi Liberman të premten në rrjetin social X.
Në vend të kësaj, ai ka propozuar një tjetër skenar: krijimin e një koalicioni me 61 deputetë, duke përfshirë dy partitë ultraortodokse, Shas dhe United Torah Judaism, por pa partitë arabe. Për këtë qëllim, Liberman ka hequr dorë nga kundërshtimi i tij i mëparshëm për bashkëpunimin me partitë ultraortodokse. Ai beson se, pasi të krijohet qeveria, mund të ketë edhe deputetë të Likud-it të Netanyahut që do t’i bashkohen koalicionit.
Por kjo ide bie ndesh me një nga premtimet kryesore të opozitës gjatë fushatës: dhënien fund të përjashtimit të përgjithshëm të burrave ultraortodoksë nga shërbimi i detyrueshëm ushtarak. Partitë ultraortodokse kërkojnë miratimin e një ligji që do ta garantonte këtë përjashtim, ndërsa Eisenkot, Liberman dhe pjesa tjetër e opozitës kanë premtuar shërbim të detyrueshëm për të gjithë. Për më tepër, njëra prej partive ultraortodokse vazhdon të mbështesë Netanyahun.
Ndërkohë, kryeministri në detyrë po përpiqet të pengojë çdo bashkëpunim politik mes partive hebraike dhe atyre arabe. Ai ka vënë në pikëpyetje rezultatin e zgjedhjeve, duke pretenduar se votimi është “vjedhur” nga partitë arabe përmes ryshfetit dhe financimeve të huaja. Gjithashtu, drejtori i Shin Bet-it, David Zini, i cili konsiderohet aleat i Netanyahut, ka kërkuar hetimin e politikanëve arabë, pa paraqitur publikisht prova për këto pretendime.
Në një deklaratë me video të publikuar të shtunën, Netanyahu paralajmëroi se Izraeli “thjesht nuk do të mbijetojë” nëse krijohet një qeveri e pakicës me mbështetjen e partive arabe. Në vend të kësaj, ai bëri thirrje për një qeveri të unitetit kombëtar, ku të përfshihen të gjitha partitë e bllokut të tij, përfshirë ato të ekstremit të djathtë dhe partitë ultraortodokse.
Netanyahu u bëri thirrje të gjitha partive sioniste që, sipas tij, duan të ruajnë shtetin hebre. Por Eisenkot e cilësoi mesazhin e tij si një “manovër të dëshpëruar”. Në një reagim, partia Yashar deklaroi se Likud-i është i mirëpritur të krijojë një qeveri të gjerë uniteti, nëse pranon të shkëputet nga aleanca me partitë ekstremiste dhe të marrë pjesë në një qeveri të drejtuar nga Eisenkot.
Testi i parë për opozitën do të jetë të martën, kur deputetët e rinj do të betohen në Knesset. Opozita synon të zëvendësojë kryetarin aktual të parlamentit, duke dobësuar më tej ndikimin e Netanyahut. Kjo do t’u hapte rrugë edhe nismave të tjera, si krijimi i një komisioni shtetëror hetimor për dështimet e sigurisë që çuan në sulmin e Hamasit më 7 tetor 2023.
Eisenkot deklaroi të premten se synon të formojë qeverinë sa më shpejt të jetë e mundur, duke e cilësuar situatën si një emergjencë kombëtare.
“Një situatë në të cilën një kryeministër në detyrë, që drejton një qeveri të pakicës dhe ka humbur besimin e qytetarëve në mënyrë kaq të theksuar, vazhdon të drejtojë sistemin e sigurisë dhe institucionet e zbatimit të ligjit, është e rrezikshme dhe nuk duhet të vazhdojë as edhe një ditë”, shkroi ai në X.
Nëse Eisenkot dështon të formojë qeverinë brenda afatit, mandati do t’i kalojë sërish Netanyahut, i cili do të ketë katër javë të tjera për të tentuar krijimin e një koalicioni.
