Çmimi Nobel në kimi iu dha të mërkurën tre shkencëtarëve për punën e tyre të zbulimit duke parashikuar dhe madje dizajnuar strukturën e proteinave, blloqet ndërtuese të jetës.
Çmimi iu dha David Baker, i cili punon në Universitetin e Uashingtonit në Seattle, dhe Demis Hassabis dhe John Jumper, të cilët të dy punojnë në Google DeepMind, një laborator kërkimor i inteligjencës artificiale britaniko-amerikane me bazë në Londër, raporton Associated Press.
Heiner Linke, kryetar i Komitetit Nobel për Kimi, tha se çmimi nderoi kërkimin që bëri lidhje midis sekuencës së aminoacideve dhe strukturës së proteinave.
“Kjo në fakt u quajt një sfidë e madhe në kimi, dhe në veçanti në biokimi, për dekada. Pra, është ai zbulim që shpërblehet sot,” tha ai.
Baker krijoi një proteinë të re në vitin 2003 dhe grupi i tij kërkimor që atëherë ka prodhuar një krijim imagjinar proteinash pas tjetrit, duke përfshirë proteina që mund të përdoren si farmaceutikë, vaksina, nanomateriale dhe sensorë të vegjël, tha komiteti Nobel.
“Numri i dizajneve që ata kanë prodhuar dhe publikuar, dhe shumëllojshmëria, janë absolutisht të habitshme. Duket se ju mund të ndërtoni pothuajse çdo lloj proteine tani me këtë teknologji”, tha profesori Johan Åqvist i komitetit Nobel.
Hassabis dhe Jumper krijuan një model të inteligjencës artificiale që ka qenë në gjendje të parashikojë strukturën e pothuajse të gjitha 200 milionë proteinave që studiuesit kanë identifikuar, shtoi komiteti.
“Proteinat janë molekulat që mundësojnë jetën. Proteinat janë blloqe ndërtuese që formojnë kockat, lëkurën, flokët dhe indet”, tha Linke. “Për të kuptuar se si funksionon jeta, së pari duhet të kuptojmë formën e proteinave.”
Linke tha se shkencëtarët kishin ëndërruar prej kohësh të parashikonin strukturën tre-dimensionale të proteinave.
“Katër vjet më parë, në vitin 2020, Demis Hassabis dhe John Jumper arritën të thyejnë kodin. Me përdorimin e shkathët të inteligjencës artificiale, ata bënë të mundur parashikimin e strukturës komplekse të në thelb çdo proteine të njohur në natyrë”, tha Linke.
Baker tha për Associated Press se fitorja ishte emocionuese. Ai e ka marrë vesh në orët e para të mëngjesit përkrah gruas së tij, e cila ka nisur menjëherë të bërtasë.
“Pra, ishte gjithashtu pak shurdhuese,” tha ai.
Baker merr gjysmën e çmimit prej 11 milionë korona suedeze (1 milion dollarë), ndërsa Hassabis dhe Jumper ndajnë gjysmën tjetër.
Vitin e kaluar, çmimi i kimisë iu dha tre shkencëtarëve për punën e tyre në pikat kuantike – grimca të vogla vetëm disa nanometra në diametër që mund të lëshojnë dritë me ngjyra shumë të ndritshme dhe aplikimet e të cilave në jetën e përditshme përfshijnë elektronikë dhe imazhe mjekësore.
