Historia e kriminalitetit të organizuar shqiptar fillon me një boshllëk pushteti. Ishte fillimi i viteve ’90, regjimi komunist i Enver Hoxhës sapo kishte rënë dhe Shqipëria gjendet pa struktura të forta ekonomike, me institucione të brishta dhe forca të rendit të papërgatitura.
Momenti kyç vjen në vitin 1997. Dështimi i skemave financiare piramidale zhduk kursimet e qindra mijëra familjeve. Shpërthejnë revolta, depot ushtarake plaçkiten dhe miliona armë dalin jashtë kontrollit. Në atë kaos lindin dhe forcohen grupe kriminale që mbushin hapësirat e lëna bosh nga shteti, shkruan media italiane Unionesarda.
Italia si destinacioni i parë
Në të njëjtën periudhë, mijëra qytetarë shqiptarë kalojnë Adriatikun. Imazhi i anijes Vlora, e mbushur me emigrantë në portin e Barit, mbetet simbol i atij eksodi. Brenda këtyre flukseve migratore, përveç atyre që kërkonin punë dhe stabilitet, depërtojnë edhe rrjete kriminale.
Afërsia gjeografike dhe rrugët e shkurtra detare e bëjnë Italinë një platformë ideale. Fillimisht bëhet fjalë për krime të vogla, vjedhje, grabitje, shfrytëzim prostitucioni. Por që në mesin e viteve ’90, grupet shqiptare fitojnë një rol strategjik në trafikun e heroinës përgjatë rrugës ballkanike.
Me kalimin e kohës ndodh një rritje cilësore, menaxhim i drejtpërdrejtë i ngarkesave me marijuanë të kultivuar në Ballkan, hyrje në tregun e kokainës dhe bashkëpunim i qëndrueshëm me organizata italiane. Nuk janë më thjesht ekzekutues, por partnerë të besueshëm në logjistikë dhe shpërndarje.
Strukturë fleksibël dhe lidhje familjare
Ndryshe nga mafiet tradicionale italiane, kriminaliteti shqiptar nuk ka një strukturë të vetme të dallueshme. Nuk ekziston një “kupolë” qendrore. Ai përbëhet nga klane familjare, të lidhura me gjakun dhe territorin.
Forca qëndron te kompaktësia e brendshme dhe aftësia për të lëvizur shpejt mes vendeve të ndryshme. Rrjetet në Itali dhe në pjesën tjetër të Evropës sigurojnë mbështetje logjistike, kontakte dhe mbulim. Çdo grup vepron relativisht i pavarur, por ruan lidhje me vendin e origjinës.
Një tjetër tipar dallues, sidomos në vitet ’90, ishte përdorimi i dhunës së drejtpërdrejtë dhe demonstrative, larje hesapesh, rrëmbime, përplasje të armatosura. Me kalimin e kohës, shumë organizata kanë zgjedhur një profil më të ulët, duke u fokusuar në aktivitete fitimprurëse dhe pastrim parash.
Një aktor i qëndrueshëm në narkotrafikun evropian
Sot, kriminaliteti i organizuar shqiptar konsiderohet ndër më dinamikët në Evropë. Hetimet ndërkombëtare tregojnë aftësinë për të kontrolluar segmente të tëra të zinxhirit të kanabisit në Ballkan dhe për të negociuar drejtpërdrejt me furnitorë nga Amerika e Jugut për kokainën.
Karakteristika kryesore është rrjeti, grupe fleksibël, pa një markë të vetme, por me një identitet të fortë komunitar. Një fenomen që lindi nga kolapsi institucional i viteve ’90 dhe që, brenda një brezi, është shndërruar në një aktor të heshtur, por qendror të kriminalitetit ndërkombëtar.
Narkotrafiku dhe lidhjet me ambiente shqiptare, tre mega-hetimet në Sardenjë
Në dhjetë vitet e fundit, Sardenja është përmendur disa herë në hetimet e Drejtorisë Antimafia të Cagliarit për trafik droge me lidhje drejt zonës ballkanike.
Nuk rezulton një “mafia shqiptare” e rrënjosur në ishull me kontroll territorial, por tre operacione tregojnë një vijë të përbashkët, grupe që veprojnë në Sardenjë të përfshira në rrjete më të gjera me lidhje me ambientet e kriminalitetit shqiptar.
2016 – Operacioni “Poli Lindor”, ky është rasti i parë i strukturuar.
Hetimi çoi në arrestimin e 30 personave, italianë dhe shqiptarë, për komplot për t’u përfshirë në trafik ndërkombëtar droge. Një i arratisur shqiptar, subjekt i një urdhër-arresti ndërkombëtar, u arrestua gjithashtu.
2023 – “Familja dhe Miqtë”
Drejtoria Antimafia (DDA) koordinoi 40 masa paraprake, 22 në burg dhe 18 nën arrest shtëpiak kundër një organizate të përshkruar si italo-shqiptare.
Sipas hetuesve, kokaina vinte gjithashtu nga Shqipëria, ndërsa kanabisi kishte origjinën nga Spanja. Qarkullimi i vlerësuar ishte afër 15 milionë euro.
Aktiviteti ishte i përqendruar midis Kaljarit, Quartusë dhe Sardenjës veriore, me degë në disa rajone italiane.
2025 – Operacioni “Termine”
Ky është hetimi më i fundit dhe më i gjerë, 71 masa paraprake në një hetim mbi trafikun ndërkombëtar të drogës. Burimet flasin për dy organizata me seli në Sardenjë, të lidhura me qarqet kriminale shqiptare aktive në Toskanë dhe Veneto.
Operacioni çoi gjithashtu në sekuestrimin e mbi 50 kilogramëve hashash.
