Më shumë se një shekull pasi trupat e saj dogjën fshatra dhe plaçkitën objekte kulturore në përpjekje për të përfshirë Nigerin në portofolin e saj kolonial të Afrikës Perëndimore, Franca ka sinjalizuar gatishmëri për një dëmshpërblim të mundshëm, por ende nuk e ka pranuar përgjegjësinë.
“ Franca mbetet e hapur për dialog dypalësh me autoritetet nigeriane, si dhe për çdo bashkëpunim në lidhje me kërkimin e origjinës ose bashkëpunimin trashëgimor”, shkroi zyra e përfaqësuesit të përhershëm të Francës në OKB në një dokument të parë nga Guardian.
Përgjigja e 19 qershorit iu dha një letre të datës dy muaj më parë nga një raportues special i OKB-së që punonte mbi një ankesë nga katër komunitete nigeriane që përfaqësonin pasardhësit e viktimave të Misionit Afrikan Qendror (MAC) të vitit 1899, një nga fushatat koloniale më të dhunshme në Afrikë .
“Edhe pse Franca ishte në dijeni të mizorive në atë kohë, asnjë oficer i MAC-së nuk është mbajtur ndonjëherë përgjegjës për këto krime… Franca nuk ka kryer asnjë hetim zyrtar dhe as nuk ka pranuar tmerret e shkaktuara ndaj komuniteteve të prekura”, shkroi Bernard Duhaime, profesor i së drejtës ndërkombëtare në Universitetin e Kebekut në Montreal dhe raportuesi special i OKB-së që punon në këtë rast.
Në vitin 1899, oficerët francezë të udhëhequr nga kapitenët Paul Voulet dhe Julien Chanoine marshuan me tirailleurs – siç njiheshin ushtarët afrikanë nën komandën e tyre – përmes komuniteteve në Nigerin e sotëm. Ata vranë mijëra njerëz të paarmatosur dhe plaçkitën furnizime, duke terrorizuar njerëzit vendas që të bindeshin. Vitin tjetër, Nigeri u aneksua zyrtarisht nga Afrika Perëndimore Franceze.
Vetëm në Birni-N’Konni, rreth 400 njerëz u masakruan brenda një dite. Fshatra të tëra përgjatë rrugës së misionit – duke përfshirë Tibirin, Zinderin dhe komunitete më të vogla – u dogjën dhe u plaçkitën, me kufoma të varura në hyrjet e tyre. Disa të mbijetuar ikën në Nigerinë fqinje dhe nuk u kthyen më kurrë.
Në vitet e fundit, Franca ka filluar të merret me keqbërjet e saj historike në Afrikë, edhe pse ndjenjat anti-franceze janë përhapur në të gjithë kontinentin.
Në vitin 2021, Presidenti Emmanuel Macron pranoi përgjegjësinë e Francës në gjenocidin e Ruandës . Një vit më vonë, Parisi pranoi masakrën e vitit 1945 të dhjetëra mijëra civilëve algjerianë në Sétif. Në maj 2023, ajo kërkoi falje zyrtare për shtypjen brutale të kryengritjes së Malagasisë të vitit 1947.
Megjithatë, ka pasur një ngurrim për të pranuar misionin Voulet-Chanoine, i cili mungon kryesisht në tekstet shkollore franceze dhe mbahet mend vetëm pak në kurrikulën kombëtare të Nigerit. Në vend të kësaj, ka pasur një mbulim burokratik dhe rrëfimet e pasardhësve të të mbijetuarve kanë qenë të dobëta ose të zbehta, shpesh për shkak të dekadave të heshtjes dhe traumës.
Çështja mbështetej në dokumente të shkruara nga historianë nigerianë dhe materiale të kufizuara arkivore, përfshirë raportet e vetë Voulet, tha avokatja britaniko-senegaleze Jelia Sané, e cila punoi me komunitetet e prekura. Komunitetet tani po kërkojnë qasje në arkivat zyrtare në mënyrë që të zbulojnë shkallën e vërtetë të mizorive.
“Varret e disa prej trupave [franceze] janë ende në ato komunitete sot, edhe pse viktimat nuk u përkujtuan kurrë”, tha Sané./The Guardian/
