Pagjumësia mund të jetë një nga shenjat e hershme të sëmundjes së Alzheimerit, sipas një studimi të ri që është publikuar në revistën shkencore “npj Dementia”. Hulumtimi hedh dritë mbi arsyen pse problemet me gjumin shfaqen shumë më herët se simptomat më të njohura të kësaj sëmundje.
Studiuesit kanë zbuluar se rol të rëndësishëm luan grumbullimi i proteinës tau në tru. Këto grumbullime, të njohura si “tau tangles”, dëmtojnë qelizat nervore dhe prishin komunikimin mes tyre, duke çuar në probleme me kujtesën dhe funksionet e aftësive njohëse, simptoma tipike të Alzheimerit, ka shkruar ScienceAlert.
Studimi i ri, i udhëhequr nga një ekip shkencëtarësh nga University of Kentucky në SHBA, ka sugjeruar se kjo proteinë mund të ndikojë edhe në mënyrën si truri prodhon energji.
Sipas studiuesve, proteina tau mund të “rrëmbejë” furnizimin me energji të trurit, duke i mbajtur neuronet vazhdimisht të aktivizuara dhe duke e bërë më të vështirë që truri të qetësohet dhe të bjerë në gjumë.
Përmes eksperimenteve të kryera te minjtë laboratorikë apo kaviet, shkencëtarët zbuluan se kur proteina tau grumbullohet në mënyrë jonormale, truri nuk përdor më sheqerin për të prodhuar energji në mënyrën e zakonshme. Në vend të kësaj, ai prodhon më shumë glutamat, një neurotransmetues që stimulon aktivitetin e neuroneve dhe ndihmon në të mësuar dhe kujtesë.
Megjithatë, kur glutamati prodhohet në sasi të tepërt, truri mbetet në gjendje “gatishmërie” të vazhdueshme, gjë që e bën të vështirë të fjeturit.
“Është si një fëmijë i vogël që nuk pranon të qetësohet dhe të flejë”, ka thënë studiuesja kryesore Shannon Macauley, fiziologe në University of Kentucky.
Sipas saj, ajo që ndodh është se truri përdor gjithë glukozën për të prodhuar vazhdimisht glutamat, duke e mbajtur sistemin zgjuar dhe duke e penguar të arrijë fazat e thella dhe rikuperuese të gjumit, të cilat janë thelbësore për rikuperimin dhe formimin e kujtesës.
Studiuesit kanë vërejtur se ky proces fillon që në fazat shumë të hershme, madje para se proteina tau të formojë plotësisht grumbullimet karakteristike në tru. Kjo mund të shpjegojë pse problemet me gjumin shpesh shfaqen shumë vite përpara diagnostikimit të Alzheimerit.
Megjithatë, studiuesit theksojnë se ky studim është kryer vetëm te minjtë dhe nevojiten studime të tjera për të konfirmuar të njëjtat rezultate te njerëzit.
Studime të mëparshme kanë lidhur Alzheimerin edhe me probleme në mënyrën si qelizat e trurit prodhojnë energji. Një teori e përhapur sugjeron se vështirësitë e qelizave për të “lexuar” dhe përpunuar nivelin e sheqerit në gjak mund të ndikojnë në zhvillimin e sëmundjes.
Në këtë studim, shkencëtarët sugjerojnë se grumbullimet e proteinës tau mund ta shtyjnë trurin të punojë në mënyrë të tepruar, duke e prishur balancën mes aktivitetit dhe qetësisë së neuroneve.
Sipas tyre, krijohet një cikël problematik: Alzheimeri prish gjumin, ndërsa mungesa e gjumit mund ta përkeqësojë edhe më shumë sëmundjen.
Megjithatë, kuptimi i këtij cikli mund t’i ndihmojë shkencëtarët ta ndërpresin atë.
Studiuesit sugjerojnë se disa ilaçe ekzistuese që ndikojnë në metabolizmin e trurit, si disa barna për epilepsinë ose për diabetin e tipit 2, mund të ndihmojnë në qetësimin e aktivitetit të tepërt të trurit dhe të përmirësojnë gjumin. Kjo, nga ana tjetër, mund të ngadalësojë përparimin e sëmundjes.
“Gjëja më emocionuese është se duket se disa nga këto ndryshime mund të jenë të kthyeshme. Kjo do të thotë se nuk është e nevojshme të rikrijohen neuronet ose të zhduken të gjitha pllakat dhe grumbullimet në tru për të përmirësuar gjumin”, ka thënë Macauley.
Studimi gjithashtu tregon se sa kompleks është Alzheimeri dhe se trajtimi i tij ka të ngjarë të kërkojë zgjidhje që adresojnë disa procese të ndryshme në trup dhe në tru.
Ndërkohë, shkencëtarët theksojnë se ekzistojnë gjithnjë e më shumë faktorë rreziku për Alzheimerin që lidhen me stilin e jetesës, dhe gjumi është një prej tyre.
“Derisa të kemi më shumë trajtime që ndikojnë drejtpërdrejt në sëmundje, është shumë e rëndësishme të theksohen faktorët që njerëzit mund t’i ndryshojnë vetë, si gjumi, për të ulur rrezikun”, ka thënë fiziologia Riley Irmen nga University of Kentucky.
