Është një fakt i njohur për më shumë se dy shekuj – kudo në botë, gratë mesatarisht jetojnë më gjatë se burrat.
Arsyeja kryesore e këtij fenomeni intriguese për një kohë të gjatë i ka shpëtuar shpjegimit shkencor, por një ekip ndërkombëtar studiuesish tani pretendon se i ka dhënë fund debatit.
Ata raportojnë se kjo ndodh kryesisht, por jo vetëm, për shkak të diçkaje të quajtur “teoria e seksit heterogamet”.
Burrat njihen si “seksi heterogamet” sepse kromozomet e tyre seksuale nuk përputhen – ata kanë një X dhe një Y.
Kjo i vendos ata në një disavantazh krahasuar me femrat, të cilat kanë dy kromozome X.
Për shkak të kromozomeve XY, meshkujt janë më të prirur ndaj mutacioneve gjenetike të dëmshme dhe sëmundjeve – dhe për pasojë, drejt një vdekjeje mesatarisht më të hershme.
“Ne besojmë se seksi heterogamet është pjesërisht përgjigjja,” tha Dr. Fernando Colchero, autor i studimit në Institutin Max Planck për Antropologji Evolucionare në Leipzig, Gjermani, për Daily Mail.
“Ne zbuluam se ka edhe faktorë të lidhur ngushtë me historinë tonë evolucionare që kontribuojnë po ashtu.”
Që nga vitet 1740 dihet se gratë jetojnë më gjatë se burrat mesatarisht – një model i qëndrueshëm pothuajse në të gjitha vendet dhe periudhat historike.
Aktualisht, jetëgjatësia globale është mesatarisht 73.8 vjet për gratë dhe 68.4 vjet për burrat, sipas Our World in Data.
Edhe pse shifrat kanë ndryshuar gjatë viteve, gratë kanë pasur gjithmonë epërsinë.
Ky trend vihet re edhe jashtë specieve tona, tek disa prej të afërmve më të ngushtë në mbretërinë shtazore.
Femrat e gjitarëve, si babunët dhe gorillat, gjithashtu zakonisht jetojnë më gjatë se meshkujt, sipas ekipit ndërkombëtar të ekspertëve.
Megjithatë, tek klasa të tjera kafshësh ndodh e kundërta.
Për shembull, tek shumë shpendë, insekte dhe zvarranikë, meshkujt janë ata që jetojnë më gjatë, gjë që e ndërlikon disi pamjen.
Për të gjetur shkakun e këtij hendeku në jetëgjatësi, studiuesit analizuan të dhëna nga 528 specie gjitarësh dhe 648 specie shpendësh në kopshtet zoologjike anembanë botës.
Ashtu si tek njerëzit, 72% e gjitarëve treguan avantazh në jetëgjatësinë e femrave, ndërsa 68% e shpendëve treguan avantazh të meshkujve.
Si shpjegim kryesor për këtë model tek gjitarët, studiuesit theksojnë hipotezën e seksit heterogamet.
Kërkimet sugjerojnë se pasja e dy kromozomeve X mbron femrat nga mutacionet e dëmshme, duke u dhënë atyre një avantazh mbijetese.
