Figura me dyllë e themeluesit të Turqisë, Mustafa Kemal Ataturk për të cilin thuhet se ka prejardhje shqiptare u vendos në kryeqytetin kosovar.
Komanduesi i luftës së Çanakalasë, bashkë me eksponate të betejës më të përgjakshme të Luftës së Parë botërore që u fitua nga Turqia u shfaq në muzeun mobil një muaj para përvjetorit të 110-të.
Prishtina është stacioni i parë, i kujtimit të betejës më të madhe të luftës së parë botërore në Ballkan.
E jo rastësisht, u zgjodh ky qytet.
Kjo meqë, në këtë që njihet edhe si Beteja e Gallipolit midis forcave angleze, ruse dhe franceze dhe në anën tjetër ushtrisë osmane ndihmuar nga Austro-Hungaria dhe Gjermania ranë 25 mijë shqiptarë.
Për këtë historiani, Nuridin Ahmet thotë se janë dy arsye.
“Në këtë periudhë e kemi fetvanë e shehut islam në Stamboll që duhet ti përgjigjen luftës së shenjtë, pavarësisht që ishte shpallur pavarësia në 1912 e Shqipërisë, por në aspekti shpirtëror shqiptarët nuk ishin ndarë nga Perandoria Osmane, ende e ndjenin vetën pjesë të perandorisë. Aspekti i dytë është se në vitin 1912 shqiptarët dhunshëm largohen nga fuqitë e aleancës ballkanike gjatë luftërave të njohur gjatë vitit 1912-13 pjesa dërmuese u vendosën në Edirnje dhe ata iu përgjigjen luftës së Çanakalasë”, thotë ai.
Rrëfimi për Çanakalanë, në Prishtinë është i rëndësishëm pasi secili qytet shqiptar ka dikë të rënë në këtë betejë të përgjakshme.
“Nëse kemi mundësi me i pa varrezat e të rënëve të Çanakalasë aty e kemi mundësi ti shohim që janë nga të gjitha qytetet e shqiptareve, Prizreni, Prishtina, Ulqini, Tivari. Ishte kufij politik që na i kemi nuk kanë qenë të theksum gjatë luftës së Çanakalasë, shqiptarët e kanë përceptu si të vetën, nuk e kanë pa si luftë për të tjerët por për vetën e tyre, për atë ka qenë shumë pjesëmarrje masive”, shprehet Adnan Shala profesor.
Për këtë betejë, u kënduan edhe këngë, versioni i parë i së cilës u shkrua në vitin 1920.
“Versioni i parë 1920 burimi i saj është anonim, ashtu siç është në kulturat e tjera, nëse krahasohen këngët e vëren që ka dallime dhe të ngjashme, tema e njëjta por kompozimi dhe përdorimi i fjalëve dallon, kjo mund të jetë kënduar nga pjesëmarrës në luftë dhe nuk është një autor i veçantë që e ka shkruajtur këtë këngë”, thotë ai.
“Kudo që valëvitet flamuri i kuq, atje është Çanakale’, muzeu ynë mobil, i cili ka udhëtuar në të gjithë cepat e Turqisë, tani po shkon drejt zemrës sonë, Ballkanit”, është motoja e muzeut që pas Kosovës, do të udhëtojë në Shqipëri, Mal të Zi, Bosnjë-Hercegovinë, Serbi Maqedoni të Veriut dhe Bullgari.
Llogaritet se në betejën e Çanakalasë që nisi në muajin prill të vitit 1915 deri në janar të vitit 1916 humbën jetën rreth 280 mijë veta.
