Shqisa jonë e nuhatjes është një nga dritaret tona më të pasura dhe më të gjera në botën përreth nesh, duke luajtur një rol jetik në atë që shijojmë, ndërveprimet tona shoqërore dhe madje na ndihmon të zbulojmë rreziqet e mundshme. Por një kërcënim në ajrin që thithim mund të gërryejë fuqitë tona të nuhatjes.
Për shumë njerëz, një periudhë e Covid-19 dha një shije të parë (ose më mirë mungesën e saj) se si është të humbasësh shqisën e nuhatjes. E njohur si “anosmia”, humbja e nuhatjes mund të ketë një efekt thelbësor në mirëqenien tonë të përgjithshme dhe cilësinë e jetës. Por ndërsa një infeksion i papritur i frymëmarrjes mund të çojë në një humbje të përkohshme të kësaj ndjesie të rëndësishme, ndjenja juaj e nuhatjes mund të jetë zhdukur gradualisht për vite me radhë për shkak të diçkaje tjetër, ndotjes së ajrit.
Ekspozimi ndaj PM2.5, emri kolektiv për grimcat e vogla të ndotjes së ajrit, kryesisht nga djegia e karburanteve në automjete, termocentrale dhe shtëpitë tona, ka qenë më parë i lidhur me “mosfunksionimin e nuhatjes”, por zakonisht vetëm në mjedise profesionale ose industriale. Por kërkimet e reja tani kanë filluar të zbulojnë shkallën e vërtetë dhe dëmin e mundshëm të shkaktuar nga ndotja që ne thithim çdo ditë. Dhe gjetjet e tyre kanë rëndësi për të gjithë ne.
Në pjesën e poshtme të trurit tonë, pikërisht mbi zgavrat tona të hundës, shtrihet ‘llamba e nuhatjes”. Kjo pjesë e ndjeshme e indeve shpohet me mbaresa nervore dhe është thelbësore për pamjen jashtëzakonisht të larmishme të botës që marrim nga shqisa jonë e nuhatjes. Është gjithashtu linja jonë e parë e mbrojtjes kundër viruseve dhe ndotësve që hyjnë në tru. Por, me ekspozim të përsëritur, këto mbrojtje ngadalë konsumohen ose shkelen.
Por saktësisht se si po e shkatërron ndotja aftësinë tonë për të nuhatur?
Sipas studiuesit Murugappan Ramanathan Jr, ka dy rrugë të mundshme. Njëra është se disa nga grimcat e ndotjes po kalojnë nëpër “llambën e nuhatjes” dhe po futen direkt në tru, duke shkaktuar inflamacion. “Nervat e nuhatjes janë në tru, por ato kanë vrima të vogla në bazën e kafkës, ku fibrat e vogla futen në hundë, pothuajse si copa të vogla makaronash,” thotë Ramanathan.
Në vitin 2016, një ekip studiuesish britanikë gjetën grimca të vogla metalike në indet e trurit të njeriut që dukej se kishin kaluar nëpër “llambën e nuhatjes”. Barbara Maher, një profesoreshë e shkencës mjedisore në Universitetin Lancaster në Mbretërinë e Bashkuar, e cila udhëhoqi studimin, tha në atë kohë se grimcat ishin “çuditërisht të ngjashme” me ato të gjetura në ndotjen e ajrit pranë rrugëve të ngarkuara (zjarret shtëpiake dhe sobat e drurit ishin një tjetër e mundshme burimi). Studimi i Maher sugjeron që këto grimca metalike në shkallë nano, pasi të hyjnë në tru, mund të bëhen toksike, duke kontribuar në dëmtimin oksidativ të trurit që dëmton rrugët nervore, megjithëse mbetet ende një teori.
Mekanizmi tjetër i mundshëm, thotë Ramanathan, mund të mos kërkojë as që grimcat e ndotjes të futen në tru. Duke goditur “llambën e nuhatjes” pothuajse çdo ditë, ato shkaktojnë inflamacion dhe dëmtim të drejtpërdrejtë të nervave, duke i konsumuar ato ngadalë. Mendojeni thuajse si erozioni bregdetar, ku dallgët ranore dhe të kripura hanë vijën bregdetare. Zëvendësoni valët me ajër të mbushur me ndotje dhe vijën bregdetare me nervat tanë të hundës.
