Në Serbi, “gjendja e demokracisë është shqetësuese” dhe kushtet për mbajtjen e zgjedhjeve “të padrejta”. Zyrtarët akuzojnë protestuesit paqësorë, opozitën dhe shoqërinë civile për destabilizim të qeverisë, një “akuzë shqetësuese që kërcënon sigurinë e segmenteve të rëndësishme të shoqërisë serbe”.
Këto janë, shkurtimisht, gjetjet e Aktit të Demokracisë dhe Prosperitetit të Ballkanit Perëndimor, i cili u miratua në Dhomën e Përfaqësuesve të SHBA-së të mërkurën e kaluar.
Kjo rregullore është pjesë e Aktit më të gjerë të Autorizimit të Sigurisë Kombëtare (NDAA) për vitin 2026 dhe u votua pro nga një total prej 312 përfaqësuesish (197 republikanë dhe 115 demokratë), ndërsa 112 ishin kundër, raporton Nedeljnik.
Projektligji tani do të shkojë në Senat për konfirmim, pas të cilit do t’i dërgohet Presidentit Donald Trump për nënshkrim. Pas votimit në Dhomën e Përfaqësuesve, Shtëpia e Bardhë tha se “Trump do ta nënshkruajë projektligjin”.
Ndryshe nga rezolutat dhe mesazhet deklarative të mëparshme, ky është një kuadër ligjor, dispozitat e të cilit bëhen të detyrueshme për Departamentin e Shtetit dhe Pentagonin. Ligji jo vetëm që vlerëson politikisht situatën në rajon, por përcakton saktësisht edhe detyrimet e degës ekzekutive amerikane ndaj vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Mediat perëndimore shkruan për NDAA-në kryesisht në kontekstin se ajo “këmbëngul në mbrojtjen evropiane, duke ndaluar që numri i trupave amerikane në kontinent të bjerë nën 76,000 për një periudhë më të gjatë se 45 ditë dhe duke bllokuar tërheqjen e pajisjeve kryesore ushtarake”, raporton N1
Gazeta britanike Guardian shkruan se miratimi i NDAA tregon se Dhoma e Përfaqësuesve po lëviz drejt thellimit të burimeve amerikane për shtetet baltike dhe forcimit të krahut verilindor të NATO-s, ndërkohë që po forcon më tej ndihmën për Ukrainën në shumën prej 400 milionë dollarësh.
E gjithë paketa legjislative arrin në 900 miliardë dollarë, që është 8 miliardë dollarë më shumë se shuma e kërkuar nga Trump, dhe, ndër të tjera, parashikon një rritje të pagave për ushtarakët dhe kufizime mbi investimet amerikane në Kinë.
Mediat perëndimore nuk raportuan se ky ligj përcakton politikën amerikane dhe se zgjidhjet e propozuara bëhen të detyrueshme për Departamentin e Shtetit dhe Pentagonin.
Kushtet e padrejta zgjedhore në Serbi
Nga të gjitha vendet e rajonit, vetëm Serbia përmendet në mënyrë të qartë. Gjetjet e Kongresit thonë se “zgjedhjet parlamentare dhe lokale të mbajtura në Serbi më 17 dhjetor 2023 dhe ngjarjet që pasuan ngrenë shqetësime të thella në lidhje me gjendjen e demokracisë në Serbi”.
Për këtë vlerësim, SHBA-të i referohen raportit përfundimtar të Zyrës së OSBE-së për Institucione Demokratike dhe të Drejtat e Njeriut.
Më tej thuhet se raporti gjeti “kushte të padrejta” për mbajtjen e zgjedhjeve, “mangësi të shumta procedurale, duke përfshirë zbatimin jokonsistues të masave mbrojtëse gjatë votimit dhe numërimit, si dhe raste të shpeshta të mbipopullimit të qendrave të votimit. U identifikuan gjithashtu shkelje të fshehtësisë së votës dhe raste të shumta të votimit në grup.”
“OSBE-ja vuri në dukje gjithashtu se zyrtarët serbë kanë akuzuar kryesisht protestuesit paqësorë, partitë opozitare dhe shoqërinë civile për ‘përpjekje për të destabilizuar qeverinë’, një pretendim shqetësues që kërcënon sigurinë e segmenteve të rëndësishme të shoqërisë serbe”, thuhet në ligj.
Korrupsioni midis udhëheqësve kryesorë politikë dhe nën kontroll autokratik
Vendet e Ballkanit Perëndimor përcaktohen si “thelbësore për paqen, stabilitetin dhe prosperitetin e kontinentit evropian”.
Korrupsioni, “përfshirë edhe midis udhëheqësve kryesorë politikë”, u theksua si një nga kërcënimet, si dhe “fushatat e dezinformimit” që thuhet se “minojnë besueshmërinë e institucioneve demokratike, përfshirë integritetin e zgjedhjeve”.
Serbia mund të identifikohet në këtë kuptim, sepse gjetjet fillestare të Kongresit thonë se “korrupsioni dhe dezinformimi përhapen në mjedise politike të shënuara nga kontrolli autokratik ose konfliktet partiake”, sipas Nedeljnik.
Korrupsioni thuhet se “vazhdon të rëndojë Ballkanin Perëndimor dhe përfaqëson një nga pengesat më të mëdha për zhvillimin e mëtejshëm ekonomik dhe politik të rajonit”.
Sanksionet brenda 90 ditëve
Në këtë kuptim, një nga mjetet më të rëndësishme të parashikuara nga ky ligj janë sanksionet.
Parashikohet që Presidenti i SHBA-së do të vendosë sanksione “jo më vonë se 90 ditë nga data e hyrjes në fuqi të këtij Akti” kundër çdo personi të huaj që gjendet i “angazhuar ose i tentuar të përfshihet në korrupsion në lidhje me Ballkanin Perëndimor”.
Kjo përfshin “korrupsionin nga ose në emër të një qeverie në Ballkanin Perëndimor, ose të një zyrtari publik aktual ose ish-zyrtari në Ballkanin Perëndimor”.
Sanksionet janë parashikuar gjithashtu për persona dhe “politika që kërcënojnë paqen, sigurinë, stabilitetin ose integritetin territorial të çdo rajoni ose shteti në Ballkanin Perëndimor”.
Sanksionet mund të vendosen edhe kundër individëve që minojnë proceset ose institucionet demokratike, si dhe për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut. Sanksionet mund të përfshijnë ngrirjen e aseteve dhe revokimin e vizave. Prandaj, këto janë detyrime presidenciale sipas këtij ligji. Nga ana tjetër, Sekretari i Shtetit i SHBA-së, siç përcaktohet, kërkohet të zhvillojë Nismën Kundër Korrupsionit përmes programeve ekzistuese dhe të reja.
Iniciativa duhet të përfshijë asistencë teknike, shkëmbim të praktikave më të mira dhe trajnim për agjencitë civile të zbatimit të ligjit, institucionet gjyqësore dhe organet e tjera administrative përkatëse. U theksua se strategjia ekzistuese kombëtare kundër korrupsionit duhet të forcohet “për të luftuar korrupsionin politik, veçanërisht në gjyqësor, organet e pavarura të monitorimit të zgjedhjeve dhe procedurat e prokurimit publik”.
