Autori: Dr. Fidan Mustafa
Historia e përplasjes së dikurshme Romë–Persi tregon se rivalitetet e gjata mes fuqive të mëdha shpesh përfundojnë me rënien e tyre dhe lindjen e paradigmave të reja. Në këtë kuptim, dobësimi gradual i rendit aktual botëror të dominuar nga SHBA-ja, Rusia dhe Kina hap rrugën për një rend të ri me bazë islamin.
Historia e marrëdhënieve ndërkombëtare dëshmon se perandoritë dhe rendet botërore rrallëherë bien si pasojë e një ngjarjeje të vetme. Ato shuhen gradualisht, përmes rraskapitjes strukturore, mbingarkesës ushtarake, krizave ekonomike dhe humbjes së legjitimitetit moral. Një nga shembujt më domethënës është përplasja shumëshekullore ndërmjet Perandorisë Romake dhe asaj Perse, e cila nuk prodhoi një fitues të drejtpërdrejtë, por dobësoi të dyja palët në atë masë sa krijoi një vakum pushteti. Ky vakum u mbush nga një rend i ri historik, ai islam, i cili brenda pak dekadash u shndërrua në një forcë politike, juridike dhe civilizuese me ndikim ndërkontinental.
Në kontekstin bashkëkohor, rivaliteti ndërmjet Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Rusisë dhe Kinës, i shoqëruar nga roli gjithnjë e më instrumental i NATO-s, shfaq ngjashmëri strukturore me këtë precedent historik. Këto tri superfuqi, për më shumë se një shekull, kanë ndërtuar dhe ruajtur pushtetin e tyre përmes konflikteve direkte ose indirekte, dominimit ekonomik dhe kontrollit gjeopolitik. Megjithatë, ky model ka prodhuar pasoja të rënda të brendshme: borxhe të papërballueshme, polarizim shoqëror, rënie të besimit në institucione dhe kriza identitare.
Në këtë dinamikë globale, Grenlanda dhe rajoni i Arktikut po shndërrohen në një nyje të re strategjike. Shkrirja e akujve ka hapur korridore të reja tregtare, ka zbuluar burime minerare të rralla dhe ka rritur rëndësinë ushtarake të rajonit. Përplasja e interesave amerikane, ruse dhe kineze në këtë hapësirë rrezikon të prodhojë konflikte të kushtueshme pa fitore përfundimtare, duke përshpejtuar rraskapitjen e këtyre fuqive. Historia tregon se hapja e fronteve të reja, në vend që të konsolidojë perandoritë, shpesh shënon fillimin e fazës së tyre përfundimtare të dobësimit.
Një element qendror i këtij procesi është edhe kriza e NATO-s si aleancë. Që nga fillimi i shekullit XXI, ajo është perceptuar gjithnjë e më shumë si një zgjatim i politikës së jashtme amerikane, duke humbur gradualisht karakterin e saj fillestar mbrojtës dhe autonominë strategjike. Përfshirja e NATO-s në operacione të gjata ushtarake jashtë zonës tradicionale të veprimit, si në Afganistan, si dhe pjesëmarrja direkte ose indirekte në konflikte në Libi, Siri dhe Irak, kryesisht në përkrahje të strategjive të Shteteve të Bashkuara, ka kontribuar në destabilizimin e këtyre rajoneve. Këto ndërhyrje, të shoqëruara me rezultate të kufizuara politike dhe kosto të larta njerëzore e ekonomike, kanë minuar perceptimin e legjitimitetit të aleancës në arenën ndërkombëtare. Historia tregon se aleancat që humbin legjitimitetin dhe qartësinë e misionit ose transformohen rrënjësisht për t’iu përshtatur realiteteve të reja, ose përballen me rrezikun e shpërbërjes.
Paralelisht me këtë rraskapitje gjeopolitike dhe ushtarake, rendi aktual botëror përballet me një krizë të thellë morale dhe ekonomike. Kapitalizmi financiar ka prodhuar pabarazi ekstreme, cikle të vazhdueshme krize dhe një shkëputje gjithnjë e më të madhe midis ekonomisë reale dhe sistemit financiar. Shoqëritë perëndimore përjetojnë rënie demografike, fragmentim shoqëror dhe humbje të kuptimit kolektiv. Në këtë kontekst, modelet alternative që ofrojnë drejtësi sociale, stabilitet moral dhe kohezion shoqëror po fitojnë vëmendje, veçanërisht në Jugun Global.
Islami paraqitet në këtë debat jo vetëm si fe, por si një sistem jetësor gjithëpërfshirës që ofron norma juridike, parime ekonomike dhe një etikë shoqërore të bazuar në drejtësi dhe përgjegjësi kolektive. Demografia globale tregon se Islami është feja me rritjen më të shpejtë në botë, veçanërisht në rajone që pritet të kenë peshë vendimtare në shekullin XXI, si Afrika, Lindja e Mesme dhe Azia Jugore. Koncepte si ndalesa e kamatës, shpërndarja e pasurisë përmes zekatit dhe theksi mbi solidaritetin shoqëror po shihen gjithnjë e më shpesh si alternativa ndaj krizave strukturore të sistemit aktual.
Historia na mëson se vakumet e pushtetit nuk mbeten bosh. Ato mbushen nga aktorë ose sisteme që arrijnë të ofrojnë stabilitet, drejtësi dhe kuptim në kohë krize. Nëse rivaliteti në Arktik dhe rreth Grenlandës përshpejton rraskapitjen e rendit aktual botëror, është e arsyeshme të mendohet se një rend i ri, ku Islami luan rol qendror si referencë normative dhe civilizuese, mund të fitojë ndikim global. Ky rend nuk duhet domosdoshmërisht të marrë formën e një perandorie klasike, por mund të shfaqet si një paradigmë alternative e organizimit shoqëror dhe ndërkombëtar.
Në përfundim, analogjia historike ndërmjet përplasjes Romë–Persi dhe rivalitetit bashkëkohor ndërmjet superfuqive sugjeron se bota ndodhet në një fazë tranzicioni. Grenlanda dhe Arktiku mund të shërbejnë si katalizatorë të këtij procesi, duke përshpejtuar rënien e rendit aktual. Në këtë fazë transformimi, Islami, si sistem jetësor dhe civilizues, paraqitet si një nga alternativat më koherente për epokën pas-perandorake globale.
Opinioni përmban pikëpamjet e autorit dhe nuk prezanton qëndrimet editoriale të teve1.info
