Vdekja e Biljana Plavshiqit ka rikthyer në qendër të vëmendjes mënyrën se si në Serbi dhe në qarqet e Kishës Ortodokse Serbe janë nderuar figura të dënuara nga drejtësia ndërkombëtare për krime të kryera gjatë luftërave në ish-Jugosllavi.
Plavshiq, ish-zyrtare e lartë e Republikës Srpska, u dënua nga Tribunali i Hagës me 11 vjet burgim për përndjekje si krim kundër njerëzimit, pasi pranoi fajësinë. internationalcrimesdatabase.org
Edhe pas dënimit të saj, figura e saj nuk u trajtua vetëm si ajo e një të dënuare për krime lufte. Përkundrazi, vdekja e saj u shoqërua me ceremoni fetare dhe nderime publike në Beograd, ndërsa sot, më 7 tetor, ajo do të varroset në Banjallukë, shkruan mediumi malazez Antena.
Plavshiq vuajti rreth dy të tretat e dënimit dhe më pas u lirua. Vitet e fundit i kaloi në Beograd, ku edhe vdiq në moshën 96-vjeçare.
Vdekja e saj ka rikthyer në vëmendje edhe mënyrën se si figura të dënuara për krime të rënda të luftës janë trajtuar nga pjesë të establishmentit politik dhe fetar serb.
Gjatë luftës në Bosnje dhe Hercegovinë, Plavshiq ishte pjesë e udhëheqjes së Republikës Srpska. Në vitin 1993, kur udhëheqja serbe e Bosnjës refuzoi planin Vens-Owen për përfundimin e luftës, mitropoliti Amfilohije e përshëndeti vendimin dhe e krahasoi Plavshiqin me “Kosovën e re”.
Në një deklaratë të cituar në tekst, Amfilohije tha se Plavshiq, së bashku me udhëheqësit e tjerë të atëhershëm të Republikës Srpska, po ndiqnin “rrugën e Shën Lazarit”.
Kjo është e njëjta Biljana Plavshiq që, sipas autorit të shkrimit, kishte bërë deklarata ekstreme për sakrifikimin e miliona serbëve në luftë.
Edhe Ratko Mladiqi u nderua nga Kisha
Teksti e lidh rastin e Plavshiqit me trajtimin që i është bërë Ratko Mlladiqit, i dënuar nga Tribunali i Hagës me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.
Pas vdekjes së Mlladiqit, ai u varros në Beograd me pjesëmarrje të lartë fetare, ndërsa shërbesa mortore u udhëhoq nga patriarku Porfirije.
Autori e paraqet këtë si vazhdimësi të një tradite të gjatë të mbështetjes së disa figurave të Kishës Ortodokse Serbe ndaj udhëheqësve serbë të kohës së luftërave të viteve ’90.
Në tekst përmendet edhe peshkopi Vasilije Kaçavenda, i cili në vitin 1995, gjatë hyrjes së forcave serbe në Srebrenicë, mbajti fjalim para Ratko Mlladiqit. Deklaratat e tij të asaj kohe janë kritikuar rëndë për glorifikimin e luftës dhe retorikën nacionaliste.
Kritika ndaj Kishës Ortodokse Serbe
Shkrimi ngre pyetjen se si një institucion që e konsideron veten të krishterë mund të ketë mbështetur ose nderuar figura të lidhura me krime të rënda të luftës.
Autori e lidh këtë me parimet themelore të krishterimit, duke përmendur urdhërimet “Mos vrit” dhe “Duaje të afërmin tënd si veten”.
Më tej, teksti largohet nga luftërat në ish-Jugosllavi dhe trajton historinë e dhunës së ushtruar në emër të fesë së krishterë, duke përmendur përndjekjen e paganëve, shkatërrimin e tempujve dhe konfliktet fetare gjatë shekujve.
Përmendet edhe vrasja e filozofes dhe matematikantes Hipatia në Aleksandri në vitin 415, e cila në burime historike lidhet me një turmë të krishterë.
Një pjesë e veçantë i kushtohet edhe përndjekjes së bogomilëve në mesjetë.
Në tekst përmendet sundimtari serb Stefan Nemanja, i cili, sipas biografisë së shkruar nga i biri, Stefan Prvovençani, ndërmori masa të dhunshme kundër bogomilëve: disa u dogjën, të tjerë u dënuan ose u dëbuan, ndërsa pasuria e tyre u konfiskua.
Përmendet edhe rasti i një udhëheqësi bogomil, të cilit iu pre gjuha dhe iu dogjën librat.
Më vonë, përndjekja e bogomilëve u sanksionua edhe përmes ligjeve mesjetare serbe, përfshirë Kodin e Dushanit, i cili parashikonte dënime për ata që përhapnin “fjalë bogomile”.
Nga feja e dashurisë te dhuna në emër të fesë
Në pjesën përfundimtare, autori argumenton se historia e krishterimit është shoqëruar edhe me raste të shumta të dhunës, përndjekjes dhe shtypjes së atyre që mendonin ndryshe.
Duke iu referuar filozofit Emil Cioran, shkrimi thekson kontrastin mes mësimeve të Jezu Krishtit për dashurinë dhe tolerancën dhe rasteve kur institucionet fetare kanë përdorur fenë për të legjitimuar dhunën.
Në këtë kontekst, autori e sheh edhe nderimin e figurave të dënuara për krime lufte si një shembull të këtij kontrasti mes parimeve të krishtera dhe qëndrimeve të disa përfaqësuesve të Kishës.
