Shkatërrimi i demokracisë, mungesa e zgjedhjeve të lira, frikësimi i qeverisë në zgjedhjet dhe rënia e pjesëmarrjes së shoqërisë civile u regjistruan edhe në Serbi në vitin 2025, sipas analizës së Institutit Suedez të Variantit të Demokracisë (V-DEM).
Kështu, për të dymbëdhjetën vit radhazi, Serbia mbeti midis vendeve që Instituti V-DEM nga Universiteti i Göteborgut i karakterizoi si autokraci zgjedhore – vende ku ka zgjedhje, por ato nuk janë as të lira dhe as të drejta.
Sipas Indeksit të Demokracisë Liberale (LDI), Serbia u rendit e 112-ta midis 179 vendeve të studiuara.
Në raportin V-DEM, ky indeks kombinon si një parametër qendror ekzistencën e institucioneve të demokracisë zgjedhore, kontrollet dhe balancat funksionale midis pushteteve ekzekutive dhe legjislative dhe gjyqësorit, si dhe një sundim të fortë të ligjit që garanton respektimin e lirive themelore.
Së bashku me Kamboxhian dhe Bregun e Fildishtë, Serbia renditet si një nga tre vendet ku treguesit e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme kanë rënë, si dhe rënia e ndjeshme e autonomisë së organeve zgjedhore.
Gjithashtu, Serbia është në një grup prej 21 vendesh në të cilat u regjistrua një rritje e frikësimit zgjedhor nga autoritetet, sipas raportit të titulluar “Degradimi i Epokës Demokratike”.
“Serbia ishte një demokraci zgjedhore kur filloi periudha e autokracisë së saj. Demokracia u shndërrua në një autokraci zgjedhore që në vitin 2014, kur Presidenti (dhe më parë Kryeministri) Aleksandar Vuçiç dhe Partia e tij Progresive Serbe (SNS) filluan të minonin gjithnjë e më shumë cilësinë e zgjedhjeve serbe, të cilat nuk konsiderohen më të lira apo të drejta”, thuhet në raportin e V-DEM.
Në këtë kontekst, Serbia, së bashku me Hungarinë, renditet si vendi që ka regjistruar rënien më të madhe në indeksin LDI që nga fillimi i erozionit të demokracisë dhe hyrjes në radhët e autokracive zgjedhore.
Në analizë, Serbia është gjithashtu në grupin e vendeve ku statusi i shoqërisë civile është përkeqësuar ndjeshëm.
Në Evropën Lindore, që përfshin edhe Ballkanin, vetëm 29 përqind e popullsisë jeton në demokraci, pesë përqind në demokraci liberale, si Republika Çeke dhe Shtetet Baltike, dhe 24 përqind në demokraci elektorale, si Bullgaria dhe Polonia.
Në demokracitë zgjedhore, ka zgjedhje të lira dhe të ndershme, por disa elementë themelorë të demokracisë, siç janë liria e shprehjes, e drejta për t’u tubuar dhe zgjedhjet plotësisht të lira, nuk janë zhvilluar mjaftueshëm.
Shumica dërrmuese e qytetarëve të Evropës Lindore jetojnë në autokraci zgjedhore, dhe kjo përfshin Serbinë, Hungarinë dhe Rusinë.
E vetmja autokraci e vërtetë e mbyllur në Evropën Lindore, ku nuk ka zgjedhje të vërteta shumëpartiake, është Bjellorusia, dhe Shqipëria, Bosnja dhe Hercegovina, Maqedonia e Veriut dhe Moldavia klasifikohen në zonën gri midis demokracisë zgjedhore dhe autokracisë zgjedhore.
Sipas Indeksit të Demokracisë Liberale, tre vende nordike – Danimarka, Suedia dhe Norvegjia – janë në krye të tabelës, të ndjekura nga Zvicra, Estonia dhe Irlanda.
Nikaragua, Afganistani, Mianmari, Koreja e Veriut dhe së fundmi Eritrea kanë indeksin më të ulët të demokracisë.
Sipas autorëve të raportit, viti 2025 ishte viti i dytë radhazi në të cilin kishte më shumë shtete autokratike (92) sesa shtete demokratike (87). Edhe më dramatik është fakti se 74 përqind e njerëzimit jeton në vende autokratike dhe 26 përqind në demokraci.
Midis pesë vendeve me popullsinë më të madhe, përkatësisht Indisë, Kinës, Indonezisë, Pakistanit dhe SHBA-së, vetëm SHBA-ja është demokraci, megjithëse edhe në atë vend, nën administrimin e Presidentit Donald Trump, u regjistrua një rënie e fortë në fushat e kontrollit parlamentar të pushtetit ekzekutiv, të drejtave civile dhe lirisë së shprehjes, thuhet në raport.
