Profile të sapohapura, pa ndjekës dhe me një numër minimal postimesh – kështu duken, mesatarisht, llogaritë e rreme në Instagram që në mënyrë të koordinuar dhe brenda një periudhe shumë të shkurtër kanë filluar të ndjekin media kritike dhe organizata joqeveritare në Serbi. Pas këtij “sulmi” artificial me ndjekës, llogaritë e mediave dhe OJQ-ve janë pezulluar përkohësisht ose janë mbyllur nga platforma.
Analiza e Radios Evropa e Lirë tregon se bëhet fjalë për ndjekës të rremë (botë), ndërsa shoqatat e gazetarëve dhe organizatat e shoqërisë civile dyshojnë se kemi të bëjmë me një aksion të planifikuar, me qëllim kufizimin e shtrirjes së mediave që nuk janë nën kontrollin e pushtetit.
Më 18 janar, Instagrami pezulloi ose mbylli llogaritë e më shumë se njëzet mediave, organizatave dhe individëve në Serbi, pasi brenda një kohe shumë të shkurtër u regjistrua një rritje e pazakontë e numrit të ndjekësve. Kompania Meta, pronare e Instagramit dhe Facebook-ut, i cilëson këto raste si “aktivitet i dyshimtë”, gjë që automatikisht çon në ndëshkime ndaj llogarive.
“Kjo është një situatë e paprecedentë, sepse njëkohësisht janë goditur shumë llogari të aktorëve të ndryshëm – nga media dhe fotoreporterë, deri te organizata të shoqërisë civile dhe aktivistë”, tha për RSE Bojan Perkov nga Fondacioni Share, i cili merret me sigurinë digjitale. Ai thekson se Meta moderon përmbajtjen kryesisht përmes algoritmeve, çka shpesh sjell reagime ndaj llogarive që në fakt nuk shkelin rregullat.
Shumica e profileve të pezulluara më 18 janar u riaktivizuan një ditë më vonë, pa asnjë shpjegim zyrtar. As Meta dhe as Prokuroria për Kriminalitet të Lartë Teknologjik nuk kanë dhënë përgjigje nëse po hetohet ky rast.
Sulme të vazhdueshme me botë
Para mbylljeve të sinkronizuara, disa media kishin paralajmëruar publikisht për sulme me botë, të cilat manifestoheshin përmes rritjes ekstreme të ndjekësve brenda orësh. Portali “Nova S” raportoi se më 10 janar fitoi mbi 40 mijë ndjekës brenda një dite, pa pasur përmbajtje virale apo rritje reale të aktivitetit. Një ditë më pas, 25 mijë ndjekës u larguan.
Edhe javore “Radar” njoftoi se numri i ndjekësve në Instagram iu rrit për rreth 8 për qind për më pak se dy orë. Rritje të ngjashme u regjistruan edhe te llogaritë e televizioneve Nova S dhe N1, si dhe te portali rinor Zoomer. Analiza e RSE tregon se këto profile ndjekëse janë tipike botë: pa ndjekës, të hapura rishtazi dhe me postime vetëm ditën e parë.
Rritje e madhe e ndjekësve është vërejtur edhe te profilet e organizatave studentore, të cilat që nga fundi i vitit 2024 organizojnë bllokada fakultetesh dhe protesta masive kundër qeverisë. Profili “Studentët në bllokadë” pothuajse e ka trefishuar numrin e ndjekësve, nga 400 mijë në rreth një milion. Edhe këto llogari janë përballur më herët me pezullime të përkohshme.
Rregulla jotransparente dhe reagime
Jo të gjitha llogaritë e pezulluara kishin rritje të pazakontë të ndjekësve. Sipas të dhënave të platformës Social Blade, profili i organizatës CRTA nuk shfaqi asnjë aktivitet të dyshimtë. Përfaqësuesja e saj, Jovana Gjurbabiq, tha se profili u mbyll pa asnjë paralajmërim dhe u rikthye një ditë më pas, po ashtu pa shpjegim.
Shoqatat e gazetarëve e kanë dënuar ashpër këtë valë mbylljesh. ANEM e cilësoi si “aksion të koordinuar për shuarjen e profileve të mediave të pavarura”, ndërsa Shoqata e Pavarur e Gazetarëve të Vojvodinës foli për “sabotazh digjital” kundër mediave kritike.
Sipas të dhënave të Këshillit të Evropës, Serbia kishte numrin më të madh të sulmeve ndaj gazetarëve në Ballkanin Perëndimor gjatë vitit 2025. Ndërkohë, raporti i Freedom House nga shkurti 2025 e rendit Serbinë ndër vendet me rënien më të madhe të lirive në dekadën e fundit, duke theksuar kontrollin e shtuar mbi mediat dhe presionin ndaj gazetarëve.
